Rita Verdonk, zo'n kerel! Rita Verdonk, dát nooit!

Rita Verdonk maakt deze week bekend of zij lijsttrekker wil worden van de VVD.

Zij is populairder dan andere politici. Ze wordt ook als geen ander verafschuwd.

Een betoog voor haar kandidatuur, en een betoog ertegen. Redenen op een rij.

Stem Rita Verdonk. Kies voor helder beleid. Nederland voor de Nederlanders én de geïntegreerde buitenlanders.

Over éen ding zijn 95 procent van de VVD'ers, aanhangers van Geert Wilders, Marco Pastors en overige Fortuynisten het eens: het immigratiebeleid van minister Rita Verdonk is wat Nederland al jaren nodig had. Zij mag blijven.

Als zij lijsttrekker van de VVD wordt, is er weinig reden nog LPF, Wilders of Pastors te stemmen. Met Rita Verdonk heeft de VVD eindelijk haar traditionele greep op het conservatieve electoraat hersteld. Uit de eerste peilingen blijkt dat zij haar partij een handvol zetels meer kan bezorgen dan de als vriendelijk maar wat linkser overkomende Mark Rutte.

Verdonk wordt hard genoemd als zij uitgeprocedeerde asielzoekers uitzet, zoals al jaren in de wet staat maar meestal werd ontlopen. Is zij hardvochtig als zij de Servische moslima Taïda Pasíc niet toestaat hier eindexamen VWO te doen, nadat zij het hele gezin eerder al had teruggestuurd? Zij past de regels toe en zij is er niet voor verantwoordelijk dat Vluchtelingwerk de strijdlustige scholiere verkeerd had voorgelicht.

Weet iemand dat zij van de 26.000 asielzoekers die al in het land waren voordat de nieuwe, door PvdA-staatssecretaris Cohen voorgestelde Vreemdelingenwet van 2.000 inwerking trad, er al 9.000 een verblijfsverguning heeft gegeven? Wát gevoelloze formalist die de mensen achter de dossiers niet ziet?

Stem Rita Verdonk. Kies voor moed in de politiek. Met de minister voor immigratie en integratie heeft Nederland eindelijk eens een politicus die de wet wil uitvoeren, die zegt wat zij doet en doet wat zij zegt. Bovendien een vrouw die, blijkens haar PSP-studentenjaren, openstaat voor andere ideeën. Maar als zij, alles overziende, kiest en de wet staat vast, dan voert zij het democratisch vastgestelde beleid uit. Het werd zoetjesaan tijd.

Daarom is een keuze voor Rita Verdonk veel meer dan een reactie op het fortuynisme, meer dan defensie op de rechtervleugel. De bredere les van Pim was dat, ook buiten het jaren door politieke correctheid onbespreekbaar gemaakte integratiebeleid, Nederland op allerlei gebieden genoeg heeft van pappen en nathouden. De populariteit van Rita Verdonk is niet anders te verklaren dan een roep om aanpakken, níet eeuwig om de tafel blijven zitten.

Ten onrechte wordt van haar kracht een zwakte gemaakt. Al haar werk ging over criminelen, verdachte elementen en buitenlanders, zeggen sommigen. Kan zij al die andere zaken aan? Wie dat zegt, vergeet dat zij overeind blijft waar vrijwel al haar voorgangers zachtjes of keihard mislukten. De vreemdelingenportfeuille op Justitie is van oudsher de moeilijkste post in Den Haag. Sommigen hielden zich met enig succes stil. Anderen deinden op de golven van schandelen en hongerstakingen.

Verdonk is er, ondanks de afschuwelijke gevangenisbrand op Schiphol, in geslaagd het hoofd koel te houden en het beleid uit te voeren waar Nederland om vroeg. Als iemand de politieke schokgolf van 6 mei 2002, de Moord in het Mediapark, heeft begrepen, dan is het Rita Verdonk. Het is een unieke kans voor de VVD, die in die periode ook een leider verloor, om nu met een kandidaat te komen die ook minder fijnzinnige instincten terug in democratisch vaarwater kan leiden. Wie zijn Mark Rutte en Jelleke Veenendaal als je naar die hoofdzaak kijkt?

Rita Verdonk, dát nooit!

Rita Verdonk is niet alleen een ramp voor de VVD. Het hele land dreigt te verharden als bij de volgende verkiezingscampagne een van de grote partijen de tegenstelling tussen Nederlanders en vreemdelingen gaat aanzetten. De mantel van Pim Fortuyn kan beter worden gedragen door een splinterpartij.

Met Verdonk als kopstuk wordt de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie te ver naar rechts getrokken. Dan wordt het wel erg makkelijk voor het CDA om zijn sociale gezicht op te poetsen en met de PvdA weg te vluchten van de noodzakelijke hervormingen van de laatste jaren. Dan is het impopulaire herstelwerk voor niets geweest.

De VVD heeft met het nieuwe Beginselprogramma, dat onder het leiderschap van Jozias Van Aartsen tot stand is gekomen, eindelijk een serieus fundament gekregen. Daarin is evenwicht gezocht tussen de behoudzucht, die de VVD bij vlagen groot heeft gemaakt, en het ware liberalisme waar de partij van Thorbecke en Oud op gebaseerd is.

Door nu voor een politicus te kiezen, die naam heeft gemaakt met één emotioneel onderwerp, kiest de VVD opnieuw voor korte termijn electoraal gewin. Daarmee laat zij de kans lopen die het zwaar verzwakte D66 biedt: één grote centrum-rechtse liberale partij vormen. Die partij kan in het ontkerkte, maar nooit hard-conservatieve Nederland jaren vooruit als redelijk alternatief voor een links, maar in wezen behoudzuchtig links blok.

Een keuze voor Rita Verdonk is nog veel riskanter dan Mark Rutte als lijsttrekker. Beiden hebben maar een paar jaar politieke ervaring, maar hij heeft zich op een veel breder gebied geprofileerd. Hij heeft met succes een moderne bijstandswet door het parlement geloodst en in het zwaar verkokerde onderwijsveld en naam opgebouwd als open, slagvaardig bestuurder zonder fratsen.

Daar komt bij dat Rita Verdonk in het hele electoraat ongeveer evenveel heftige sympathie als antipathie opwekt. Mark Rutte's aankondiging dat hij lijsttrekker wilde zijn, riep verrassend veel positieve reacties op bij mensen die geneigd zijn CDA, PvdA of D66 te stemmen. Met een goed-uitgevoerde campagne maakt hij veel meer kans een aarzelend deel van die kiezers naar de VVD te lokken.

Van Rita Verdonk is niets bekend over haar standpunten buiten de grimmige portfeuille die zij beheert. Kent zij de rest van de samenleving? Is zij meer dan de harde functionaris die uitgeprocedeerde asielzoekers naar soms gevaarlijke landen terugstuurt en geen redenen kan vinden om een stervoetballer als Salomon Kalou versneld Nederlander te laten worden? Haar verleden als jeugdig adjunct-gevangenisdirecteur, later bij de BVD en het ministerie van justitie verraden niets van haar economische, strategische en sociale inzichten. Als zij die heeft. Om maar te zwijgen van buitenlandse betrekkingen. Bovendien: zij is nog nooit democratische gekozen voor enige functie. Nog geen Gemeenteraad. Moet zo iemand een belangrijke partij leiden? Wat weet zij van politiek, behalve dat je een loodgieterstas krijgt en in de Libelle komt?

De beste politicus van het jaar én de op twee na slechtste politicus van het jaar: Wat moet de VVD met zo'n grillige mix? Is de partij, zeker na de voortijdig beëindigde pogingen van Hans Dijkstal en Jozias Van Aartsen het leiderschap gestalte te geven, niet weer eens toe aan een natuurlijk leider die minstens twee kabinetsperiodes mee kan?

Marc Chavannes was politiek redacteur van NRC Handelsblad, plaatsvervangend hoofdredacteur en correspondent in Londen, Parijs en Washington. Hij is sinds 1 januari behalve redacteur ook hoogleraar journalistiek in Groningen.

    • Marc Chavannes