Nieuwe folly van FAT voor Den Haag

Tentoonstelling: FAT, All you can eat. T/m 9 april in Stroom, Toussaintkade 55, Den Haag. Wo t/m zo 12-17u. Lezing FAT 29 maart, 20u, Hogewal 1-9. Inl.: 070-3658985, www.stroom.nl

Fietsenstalling als folly: een ontwerp van FAT aan de boulevard van Scheveningen. Foto Stroom Stroom

Heel lang had Den Haag slechts één folly - een nutteloos maar pittoresk gebouwtje - maar wel een waar de stad trots op was: de kiosk van Berlage op het Buitenhof. De tramlijn werd er een eeuw geleden zelfs voor omgelegd. Pas in 2000 kreeg de folly gezelschap. Toen begon kunstcentrum Stroom zijn Fiets&Stal project, waarvoor inmiddels al dertien vormgevers, architecten en kunstenaars bewakingshuisjes hebben ontworpen. Hun maquettes worden nu tentoongesteld bij Stroom.

De architecten maken vooral blokken van glas en staal, terwijl de beeldend kunstenaars anekdotisch bouwen, alsof ze de letterlijke vertaling van folly, gekheid, eer willen aandoen. Zo beschilderde Jan Snoeck caravans met fietsende krokodillen, maakte John Körmeling een kermistent en Urs Pfannenmüller een kleurrijke favela, een sloppenwijk.

In die meer beeldende lijn past een fietsenbewakingshuisje dat sinds 2003 in Scheveningen staat. Het is een klein kasteeltje dat is ontworpen door FAT, een architectenbureau uit het moederland van de follies, Groot-Brittannië. De maquette van het gebouwtje van FAT staat niet bij Stroom, maar in de dependance twee straten verder. Daar mocht FAT een tentoonstelling inrichten omdat de stalling onlangs in eigen land een prijs won voor beste publieke ontwerp. Behalve maquettes zijn er foto's van hun bouwprojecten, een paillettengordijn met kasteelprint, een Barbie-roze hartvormig ligbad en kleine huisjes die op laddertjes staan te wankelen. FAT's hallucinerende sprookjeswereld vult de hele zaal.

Zijn dit architecten die liever kunstenaar spelen, of is hun presentatie een moodboard voor hun bouwprojecten? Eén ervan is een serieuze maquette: de pastelkleurige landschapstuin 'Heerlijk Hoogvliet' is een voorstel om de Rotterdamse betonwijk om te toveren tot een soort Alice's Wonderland vol bootjes, follies en cartoonsculpturen.

De makers van deze romantiek-op-LSD hebben dus ook hun sporen nagelaten in het keurige Haagse. Toch is die keuze niet zo schokkend meer nu het serieuze architectuurdiscours neo-traditionalisten niet langer weghoont richting Efteling. Bovendien past zo'n middeleeuwse folly in de Haagse bouwgeschiedenis. Juist hier deed de neogotiek medio negentiende eeuw zijn intrede in Nederland, dankzij koning Willem II die er een middeleeuws uitziende kerk bouwde om zijn paarden in te stallen. Achteraf bezien stond deze neo-gotische manege aan de vooravond van een grote stadsuitbreiding in allerhande historiserende stijlen. Daardoor deelt FAT's stalling nu een boulevard met het neo-rococo Kurhaus.

Ontwerpschetsen met tierelantijntjes en cartoonfiguren hebben een ironische lichtheid die vaak verdampt bij de stolling in steen. Dus komt het aan op de praktijk: het kasteeltje aan de boulevard. Inderdaad is ook hier de uitwerking lomper dan op de vrolijke schetsen. Maar daar staat tegenover dat het werk goed past op deze plek. Het houdt zich staande tussen Bella's Swing Corner en de Mexicaanse grill. Inderdaad, het is kitsch, maar het ontstijgt zijn buren doordat boven de kantelen een huisje staat dat periodiek door rook- en lichteffecten in brand lijkt te vliegen. Hier bewijst FAT dat zijn combinatie van beeldende en bouwkunst niet zo vrijblijvend hoeft te zijn als de tentoonstelling doet vrezen.