Merkel beperkt zich nog tot trippelpasjes

Angela Merkel heeft wel idealen, maar wil zichzelf vooral bewijzen.

Gerd Langguth noemt haar in zijn biografie een vrouw die altijd nummer één wil zijn.

Angela Merkel vorige week in debat met de Bondsdag. Foto AP German Chancellor Angela Merkel gestures during a German Bundestag parliamentary budget debate in Berlin on Friday, March 31, 2006. (AP Photo/Jan Bauer) Associated Press

Haar eerste maanden waren goede maanden. In het najaar verloor Angela Merkel bijna de verkiezingen, in de winter groeide ze uit tot de populairste politicus van Duitsland. Onlangs kwam haar grote coalitie van christen-democraten en sociaal-democraten zonder kleerscheuren door de eerste populariteitstest, in regionale verkiezingen.

Een glansrijke start? Geen wonder, gispen critici. Merkel heeft nog niets gedaan. Vier maanden aan de macht, maar nog geen vuile handen. Merkel, ooit de belichaming van een neoliberaal reveil, beperkte zich vooralsnog tot trippelpasjes. Begin deze week kondigde ze aan dat het echte werk - pijnlijke sociaal-economische hervormingen - nu begint. Fase Twee, noemde ze het zelf.

'Tot nu toe zagen we alleen het voorspel', zegt Gerd Langguth, auteur van de biografie Angela Merkel, die komende week in Nederlandse vertaling verschijnt. Langguth is lid van Merkels CDU, maar schreef geen hagiografie. Niet elke passage is even flatterend: 'Haar verzameling scalpen is de moeite waard.'

Voor velen is Merkel nog steeds een raadsel. Een Oost-Duitse vrouw die, na een snelle en fascinerende carrière, uitgroeide tot kanselier voor alle Duitsers, uit oost én west. Langguth ziet Merkel vooral als een pragmatische politica, die genoegen schept in het politieke spel en wordt gedreven door de ambitie overal nummer één te willen zijn. Ze heeft wel politieke idealen, zegt hij, maar ze wil vooral bewijzen dat ze het kan.

Nieuwe regeringen krijgen vaak een voorschot aan goede wil, maar de euforie rond Merkel leek geen grens te kennen. Waar kwam de 'Merkel-manie' vandaan? 'Ze groeide in de perceptie van de Duitsers snel uit tot kanselier omdat ze in het buitenland stijlvol en zelfverzekerd over de rode lopers marcheerde. Ze had als minister voor Milieu al internationale ervaring opgedaan en als oppositieleidster contacten gelegd in heel Europa.

'Met Merkel deed ook een nieuwe stijl zijn intrede. Haar voorganger Schröder was bombastisch. Merkel is bescheiden. Haar ingetogen optreden is een grote verandering.

'Daar komt nog bij dat ze altijd werd onderschat. Alleen het feit dat ze het nu beter doet dan velen verwacht hadden, maakt haar al sympathiek. Veel Duitse kiezers smachten bovendien naar consensus. De grote coalitie is voor hen precies goed.'

Aan elke huwelijksreis komt een einde.

'Nu moet ze uit de dekking komen. Hoe je ook over Schröder denkt, hij heeft een hervorming van arbeidsmarkt en uitkeringen geriskeerd waar de huidige coalitie nog lang niet aan kan tippen. Vroeg of laat wordt ook Merkel medeplichtig.'

Men zou bijna vergeten dat ze de verkiezingen op een haar na had verloren.

'De CDU heeft een stumperige campagne gevoerd. Merkel bleef voor de Duitsers een onbekende grootheid. Traditionele CDU-kiezers zagen Merkel als een cryptocommunist. Haar vader was immers vrijwillig in de DDR gaan wonen, zelf was ze lid geweest van de communistische jeugdorganisatie FDJ.'

Iedereen wist allang dat ze in de DDR is opgegroeid en dat het communisme niet haar ideologie was. Waar kwam dat wantrouwen vandaan?

'Dat komt onder andere doordat ze er zelf zo weinig over zegt. Het is bijvoorbeeld onduidelijk waarom ze überhaupt lid is van de CDU. '

Hoeveel christen-democratie schuilt er dan in Merkel?

'Ze is geen diepgewortelde christen-democraat. Ze heeft haar politieke overtuigingen, maar ze kan heel pragmatisch zijn. Daarom is de coalitie ook zo'n succes.'

Wat is haar belangrijkste drijfveer? Macht?

'Ik weet het niet precies. Ik geloof dat ze wel een overtuiging heeft. Haar ervaringen in de dictatuur maken haar sceptisch tegenover overdreven regulering, ze staat onbevangen tegenover de VS. Maar ik geloof dat ze zich vooral door topprestaties wil bewijzen. Tegenover zichzelf, tegenover de verzonken DDR en tegenover haar ouderlijk huis wil ze bewijzen dat ze het kan.'

Ze heeft een moeilijke relatie met haar vader, een dominee die het DDR-regime steunde. U suggereert dat ze na haar eerste huwelijk de achternaam Merkel behield omdat ze haar meisjesnaam, Kasner, niet meer wilde.

'Ik heb daar geen hard bewijs voor. De relatie met haar vader is wel zeer gespannen. Toen ze dertig was kwam hij eens op bezoek en zei: ver heb je het nog niet geschopt. Toen Merkel al minister was, schreef hij in een artikel dat de politieke partijen nog zo corrupt waren als voorheen. Dat uitgerekend de vader van een minister zoiets zegt, was niet solidair.'

Waar is de neoliberale Merkel uit de oppositie gebleven?

'Ze heeft de boodschap van de kiezer begrepen. Hervorm iets, maar niet te veel en liefst met consensus. Toen heeft ze opeens de toon van barmhartigheid aangeslagen. Nu doet ze alles om een goede reputatie te houden.'

    • Michel Kerres