Maffia is nu nog machtiger

De Siciliaanse maffia schiet niet meer, maar is geïnfiltreerd in instituties en beïnvloedt het stemgedrag.

De politieke strijd op het eiland lijkt op die om het Italiaanse presidentschap.

Bij de ingang van de nieuwe, mede door de maffia gebouwde, rechtbank van Palermo staan elf vaandels met portretten van rechters, die in de loop der jaren door de maffia zijn vermoord. Een van hen is Paolo Borsellino. Hij werd op 19 juli 1992 samen met zijn lijfwachten opgeblazen toen hij zijn moeder bezocht.

Nu, veertien jaar later, trekt zijn zus Rita door Sicilië om campagne te voeren voor Romano Prodi en tegen Silvio Berlusconi, die het tegen elkaar opnemen bij de parlementsverkiezingen van 9 en 10 april. Zelf hoopt ze op 28 mei te worden gekozen tot president van de regio Sicilië. De strijd tussen haar en haar tegenstander Totò Cuffaro is volgens velen een uitvergroting van wat er landelijk tussen Berlusconi en Prodi plaatsvindt. Cuffaro, de huidige president van de regio, moet zich in mei voor de rechter verantwoorden voor het bevoordelen van de maffiosi die zich daardoor konden verrijken en aan arrestatie konden ontsnappen. Rita Borsellino strijdt sinds haar broers dood tegen de maffia.

Een strijd tussen zwart en wit, tussen maffia en antimaffia. De uitkomst is nog altijd onduidelijk, omdat de maffia met bedreiging en gunsten veel stemmen controleert. In 2001 gingen zelfs alle 61 landelijke kamerzetels naar de centrum-rechtse coalitie van Berlusconi.

Borsellino ontvangt achter de coulissen van het Don Onorio-theater in Palermo. Ze heeft de uitstraling van een wijze tante, maar de maffia vreest deze schijnbaar doodgewone vrouw.

Zelf kent Borsellino ook angst, erkent ze. Ze weet dat haar hetzelfde als haar broer kan overkomen nu ze zich presenteert als het symbool van de strijd tegen de maffia. 'Ik denk dat de maffia me zeker niet erg sympathiek vindt en dat ik meer passen zet dan ze me wil toestaan. Maar ik heb geleerd dat angst een sentiment is dat je kunt overwinnen als je gelooft in wat je doet.' Voorlopig heeft ze geen lijfwachten, maar dat zou wel eens snel kunnen veranderen, vreest ze.

De maffia is volgens Borsellino de afgelopen jaren machtiger geworden en heeft haar intrede gedaan in de instituties. 'Door te zwijgen en niet meer te moorden is Cosa Nostra [de Siciliaanse maffia, red.] erin geslaagd zich te laten vergeten. Ze is zo ontsnapt aan de repressie door justitie en kan in grotere vrijheid zakendoen. Ze is niet meer alleen actief in drugshandel, maar ook in mensenhandel en de gezondheidszorg.'

Veel winkeliers op Sicilië worden afgeperst. Volgens niet te controleren schattingen zelfs 80 procent, maar vrijwel niemand doet aangifte. Borsellino: 'De winkeliers hebben het vertrouwen in de overheid verloren en voelen zich verplicht te betalen aan de maffia.'

Borsellino wil niet zeggen dat de regering-Berlusconi de maffia doelbewust heeft geholpen, 'maar Berlusconi heeft wel wetten ingevoerd die voordelig zijn voor de maffia'. Ze bedoelt de wet die boekhoudkundige fraude alleen strafbaar stelt als derden er last van ondervinden. En op de maatregel die het mogelijk maakte om tegen een lage boete zwart geld op buitenlandse rekeningen naar Italië te halen. Ook heeft Italië de invoering van het internationaal opsporingsbevel lang geblokkeerd.

'De ethiek is volstrekt zoek in de politiek, waardoor het voor de maffia makkelijker wordt om relaties aan te gaan met politici. Dit geldt op nationaal niveau en nog meer voor Sicilië.' Het probleem van Sicilië, zo stelt ze, is dat Rome de strijd tegen de maffia nooit serieus heeft aangepakt. 'Bij de bevrijding in de Tweede Wereldoorlog werkte Amerika al samen met de maffia. De eerste Siciliaanse burgemeesters na de oorlog waren maffiabazen en zo is het doorgegaan.'

De oplossing is eenvoudig, meent ze. 'Dit land heeft behoefte aan ethisch besef bij politici, maar dat is zo vanzelfsprekend dat ik er niet eens over wil praten. Basta. Daarnaast moet er economische ontwikkeling en werk komen.' De maffia, beklemtoont ze, is geen traditie. Het is een criminele organisatie, die je kunt verslaan als je deze op de juiste manier aanpakt.

Lees meer over de maffia op de website van het Siciliaanse onderzoekscentrum www.centroimpastato.it

    • Bas Mesters