Hollandse hulp tegen nieuwe Fidel Castro's

In Latijns-Amerika blaast een heel krachtige linkse wind, zegt minister Bot. Om de komst van nieuwe Castro's te voorkomen, wil Nederland meer hulp bieden.

BUENOS AIRES, 3 APRIL. - De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Bernard Bot, is bezorgd dat de nieuwe leiders in Latijns-Amerika de democratie veronachtzamen. 'Er bestaat het gevaar dat het Bolivariaanse proces [zoals president Chávez van Venezuela de integratie van Latijns-Amerika noemt, red.] ontaardt in dictatoriaal communisme. En dan zal dit continent democratisch en economisch nog verder wegzakken', zegt Bot in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires, aan het eind van een weeklange reis door Latijns-Amerika, die hem in Peru, Bolivia, Chili en Argentinië heeft gebracht. Onlangs was hij al in Colombia en hij gaat binnenkort naar Brazilië.

Ook Venezuela, waar president Chavez in toenemende mate een krijgshaftige toon aanslaat ten aanzien van de Nederlandse Antillen, staat op Bots programma. Maar het is al enkele malen niet gelukt om voor Bot een afspraak in Caracas te regelen, omdat diens ambtsgenoot langdurig ziek is, aldus Bot. Volgens hem zijn er geen politieke problemen, maar is wel sprake van een zekere mate van desorganisatie op het Venezolaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat zei hij voordat Chavez dit weekeinde de Nederlandse minister van Defensie Kamp, veroordeelde als een 'pion van Washington'

Het is voor de meeste Latijns-Amerikaanse gastheren wel even schrikken, vermoedt minister Bot. 'In vrijwel al die landen hadden ze al meer dan vijftien en soms twintig jaar geen Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken gezien.' Bot 'doet' Zuid-Amerika omdat het daarvoor de hoogste tijd was, legt hij uit in zijn hotelsuite. 'In deze regio doen zich de afgelopen jaren opvallende politieke veranderingen voor. De linkse wind blaast er krachtig. Als we niet beter de vinger aan de pols houden en landen alleen laten zwemmen, zul je zien dat zich allerlei nieuwe Fidel Castro's ontwikkelen.'

Bot heeft deze zonnige zaterdagmiddag net koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander en Máxima uitgezwaaid, die na het driedaagse staatsbezoek aan Argentinië nog wat vakantiedagen opmaken in het noorden van het land. De minister kent het gebied goed. De 68-jarige bewindsman werkte in het begin van zijn diplomatieke carrière - van 1970 tot 1973 - als landbouw- en marineattaché op de Nederlandse ambassade in Argentinië.

Sinds die tijd is er veel veranderd in Latijns-Amerika. Door militaire staatsgrepen en daarna een uiterst liberale economische politiek met veel privatiseringen van staatsbedrijven is in veel landen de verpaupering sterk toegenomen. De middenklasse is goeddeels verdwenen en door de steeds groter wordende sociale tweedeling is een voedingsbodem ontstaan voor een radicaal, populistisch-linkse en anti-Amerikaanse politiek.

Bot zegt dat het oude continent Europa - op Spanje na - de nieuwe wereld veel te lang heeft verwaarloosd. 'Omdat de Amerikanen steeds minder geliefd zijn in hun eigen achtertuin, loop je het risico dat leiders zich hier in een raar soort vacuüm ontwikkelen. En het is beter dat je een stabiel continent krijgt.'

Nederland kan helpen omdat het land volgens Bot een 'betrouwbare reputatie' heeft in de regio. 'We worden geprezen om onze politiek op terreinen als landbouw, milieu of waterbeheer. En Nederland is welkom als gesprekspartner omdat we no material motives hebben.'

Door financiële bijdragen aan non-gouvernementele organisaties en via directe ontwikkelingshulp is Nederland in landen als Peru en Bolivia een van de belangrijkste financiële ondersteuners. Maar volgens minister Bot moet de noodzakelijke grotere betrokkenheid van Nederland bij Zuid-Amerika niet in de eerste plaats bestaan uit het geven van meer geld.

Vooral in Bolivia, waar begin dit jaar Evo Morales als eerste indiaanse president is geïnstalleerd, is Nederland bezig 'expertise' aan te bieden. 'Ik heb Morales aangeboden dat hun gasexperts naar Nederland komen. Ze willen van ons leren hoe overheid en bedrijfsleven samen kunnen werken bij de exploitatie van de gasreserves. Wij kunnen als geen ander Bolivia leren hoe je verantwoord met grondstoffen omspringt. Zo kan Bolivia voorkomen dat ze ook last krijgen van de Hollandse ziekte, het potverteren waar Nederland vroeger onder leed.'

Nederland bekostigt in Bolivia de aansluiting op het gasnet van 45.000 particuliere huishoudens. Alles in redelijke samenwerking. 'Het is voor Bolivia vooral belangrijk dat ze het bedrijfsleven niet wegjagen.'

Het is een thema dat ook in Argentinië regelmatig aan de orde kwam. 'Dan vroegen mijn collega-ministers hoe ze ervoor kunnen zorgen dat het Nederlandse bedrijfsleven meer investeert. Ik heb ze uitgelegd dat het dan zaak is te zorgen voor goede investeringsbescherming en een betrouwbaar justitieel systeem. Nu heeft Argentinië het imago een corrupt land te zijn. Daarom kiezen bedrijven er liever voor te investeren in Chili dat het meest evenwichtig de kwaliteit van de economie en democratie heeft weten te verbeteren.'

    • Marcel Haenen