Fraude wordt leuker

Het is alarmerend dat de Belastingdienst te weinig toekomt aan zijn eigenlijke kerntaak: het controleren van aangiften. Volgens een aan deze krant beschikbaar gesteld memo van het interne managementteam doet de belastingdienst minder onderzoeken bij bedrijven dan vroeger en worden minder faillissementsfraudes onderzocht. Ook aan de gewone aangifte komt de belastingdienst minder toe. De bond voor hogere belastingambtenaren maakt melding van slechte werkverhoudingen. Er zijn beschuldigingen van vervalste successtatistieken voor de afhandeling van bezwaarschriften.

Freelancers die dit jaar volgens televisiereclames extra zouden worden gecontroleerd, kunnen misschien opgelucht ademhalen, maar voor de belastingmoraal is dit fnuikend. Het risico bestaat dat alleen de eenvoudige, kleine fraudes worden aangepakt terwijl de grote bedrieger vrijuit gaat omdat onderzoek in het door hem aangelegde labyrint voor belastingontduiking te bewerkelijk is voor een dienst die omkomt in het werk.

Oorzaak van deze crisis zijn de vele nieuwe taken waarmee de Belastingdienst per 1 januari is opgezadeld en de reorganisaties die daarmee deels verband houden. De dienst moet dit jaar niet alleen voor het eerst de zorgtoeslag voor de ziektekostenverzekering administreren, maar ook de huurtoeslag toekennen in plaats van de huursubsidie. Ook is de Belastingdienst het enige loket geworden voor de maandelijkse aangifte voor loonheffingen.

Voor sommige vernieuwingen valt wel iets te zeggen. Het is bijvoorbeeld handig als bedrijven voor alle loonheffingen maar bij één loket hoeven te zijn. Maar het is te veel gevraagd van belastingambtenaren om al deze veranderingen in één jaar in te voeren. Alle problemen die er al zijn, met de computer, met onderlinge verhoudingen, komen op scherp te staan. Afgelopen weken moesten 2.000 ambtenaren overwerken om de zorg- en huurtoeslagen met de hand in te voeren. Het computersysteem kon de 1,1 miljoen aanvragen niet verwerken. En nog hebben veel burgers te maken met verkeerde heffingen of toeslagen. Het is gemakkelijk om de schuld te geven aan de afdeling automatisering, maar een goed bestuurder hoort bij zijn beslissingen een ruime marge toe te laten voor uitvoeringsproblemen. Dat is niet gebeurd.

Staatssecretaris Wijn (Financiën, CDA) heeft al toegegeven dat de hoeveelheid werk zich bevindt 'op de rand van wat we van de Belastingdienst kunnen vragen'. De gerezen problemen duiden erop dat deze rand ruim is overschreden. Met het invoeren van vele nieuwe stelsels tegelijk dit jaar heeft het kabinet de praktische haalbaarheid laten wijken voor zijn eigen politieke agenda. En die agenda dicteert dat de grote hervormingen voor het verkiezingsjaar 2007 moeten zijn ingevoerd, ongeacht de nadelen van haastwerk. De meerderheid van de Tweede Kamer had voor deze overspannen vernieuwingsagenda moeten waken. Het past de Kamer om de berichten over de ontwrichting van de Belastingdienst serieus te nemen en staatssecretaris Wijn daarvoor ter verantwoording te roepen. De ambtenaren die fout beleid door overwerk proberen recht te breien, verdienen alle lof. Maar er mag geen bureaucratische chaos ontstaan en de Belastingdienst hoort meer tijd te hebben voor controle. Fraude mag niet gemakkelijker en leuker worden.