Europa kan niet met immigranten omgaan

Gastarbeiders, sancties en uitzettingen zijn allemaal onderdeel van de Europese manier om met immigranten om te gaan - een aanpak die is mislukt, meent Fareed Zakaria.

Zeven jaar geleden maakte ik tijdens een bezoek aan Duitsland kennis met een functionaris die mij uitlegde dat zijn land een waterdichte oplossing voor zijn economische ellende had. De Duitsers hadden in de jaren negentig de Amerikaanse economie een hoge vlucht zien nemen en daarom besloten dat ook zij de weg van de geavanceerde techniek dienden in te slaan. Maar hoe? Eind jaren negentig leek het antwoord opgelegd: Indiërs. Tenslotte was een op de drie beginnende ondernemers in Silicon Valley afkomstig uit India. Dus besloot de Duitse regering Indiërs naar Duitsland te lokken, zoals Amerika dat doet: door werkvergunningen aan te bieden. Er werd iets verzonnen dat de Duitse green card heette en daarvan zouden er het eerste jaar 20.000 worden verstrekt. De Duitsers verwachtten uiteraard dat algauw nog tienduizenden Indiërs zouden smeken om te mogen komen en dat misschien de quota's wel zouden moeten worden verhoogd. Maar het programma was een flop. Een jaar later was amper de helft van de 20.000 kaarten verstrekt. Nadat het nog een paar maal was verlengd, werd het programma opgedoekt.

Ik zei destijds tegen die Duitse functionaris dat ik zeker wist dat dit initiatief zou mislukken. Niet dat ik nu zo'n expert was op het terrein van immigratiebeleid, maar ik begreep iets van green cards omdat ik er zelf één had (de Amerikaanse versie). Ik betoogde dat de Duitse green card een verkeerde naam had gekregen omdat hij nooit, onder geen enkele omstandigheid, tot het Duitse burgerschap zou kunnen leiden. De Amerikaanse green card biedt daarentegen bijna automatisch de mogelijkheid om Amerikaan te worden (na vijf jaar en een blanco strafblad). Mijn bezwaar werd weggewoven met de opmerking dat Duitsland deze mensen in geen geval het burgerschap zou aanbieden. 'We hebben jonge high-techmensen nodig', zei de man. 'Daar draait dit programma om.' Duitsland vroeg dus hoogontwikkelde jonge mensen om hun land, cultuur en familie te verlaten, duizenden kilometers verderop te gaan wonen, een nieuwe taalleer en in een vreemd land te werken - maar zonder enig vooruitzicht om ooit deel van hun nieuwe omgeving te mogen uitmaken. Duitsland gaf een signaal af dat in India en andere landen - en ook door de eigen Duitse immigrantengemeenschap - duidelijk werd ontvangen.

Veel Amerikanen zijn gecharmeerd geraakt van de Europese immigratieaanpak - misschien wel zonder het te beseffen. Gastarbeiders, straffen, sancties en uitzettingen zijn allemaal onderdeel van de Europese wijze om met immigranten om te gaan. De gevolgen van deze aanpak zijn de laatste tijd te zien in Frankrijk, waar opstandige jonge migranten afgelopen week opnieuw auto's in brand hebben gestoken. In heel Europa zijn ontevreden, vervreemde immigranten te zien, rijp voor het radicalisme. Ook de immigrantengemeenschappen verdienen hun eerlijke aandeel in de schuld hieraan, maar er is een cyclus gaande. De Europese maatschappijen sluiten de immigranten buiten, waardoor zij vervreemden en hun maatschappijen afwijzen.

Een van de raadsels in het Amerika van na 11 september 2001 is dat er geen nieuwe terreuraanslag meer heeft plaatsgevonden - zelfs geen kleine rugzakbom in een bioscoop - terwijl er in Europa tientallen zijn geweest. Mijn eigen verklaring is dat de Amerikaanse immigrantengemeenschappen, zelfs de Arabische en islamitische, niet zo geradicaliseerd zijn. Vergeleken bij elk ander land ter wereld is de immigratie in Amerika een doorslaand succes. Willen wij daar nu echt de Franse aanpak voor in de plaats?

De VS hebben een serieus probleem met de instroom van illegale immigranten, voornamelijk uit Mexico (70 procent van de illegale immigranten komt uit dat ene land). Maar we moeten wel beseffen welke krachten hierbij in het spel zijn. 'De inkomenskloof tussen de Verenigde Staten en Mexico is de grootste ter wereld tussen twee aangrenzende landen', schrijft Stanford-historicus David Kennedy. Die enorme ongelijkheid leidt tot een massale vraag in de VS en tot een massaal aanbod uit Mexico en Midden-Amerika. Als de regeringen in deze twee krachten proberen in te grijpen - denk aan de drugs - volstaat het niet om gewoon meer politie in te zetten. Een strengere grenscontrole is een uitstekend idee, maar die werkt alleen in combinatie met een zekere erkenning van de wetten van vraag en aanbod - oftewel een uitbreiding van het contingent legale immigranten.

Maar los van de zuiver economische kwestie is er de veel dieper gaande vraag omtrent de identiteit van Amerika - voor zichzelf, voor zijn immigranten en voor de wereld. Hoe willen we hen behandelen die al in ons land zijn, die al bij ons werken en wonen? Hoe willen we de mensen behandelen die op een visum of een tijdelijke verblijfsvergunning binnenkomen? Deze mensen moeten enige hoop hebben op een redelijke weg om Amerikaan te worden. Anders geven wij het signaal af dat er groepen mensen zijn die ongeschikt zijn om Amerikaan te worden, dat deze nieuwelingen niet echt welkom zijn en dat wij werkkrachten willen, geen mogelijke burgers. En dan hebben we uiteindelijk ook immigranten die Amerika verafschuwen.

Fareed Zakaria is columnist van het Amerikaanse blad Newsweek. © Newsweek

    • Fareed Zakaria