Twee bruine dwergen draaien innig samen rond in de Orion-nevel

Astronomen hebben een 'dubbelster' ontdekt waarvan de twee componenten uit bruine dwergen bestaan: gasbollen met een massa die ligt tussen die van de lichtste ster en de zwaarste planeet (Nature, 16 maart).

Er zijn al meer van zulke paren van bruine dwergen gevonden, maar het unieke van dit paar is dat de twee componenten zo dicht bij elkaar staan dat ze zich als één ster met een periodiek veranderende helderheid vertonen. Tijdens hun rondedans schuiven ze - vanaf de aarde gezien - om de tien dagen voor elkaar langs en neemt hun gezamenlijke helderheid enkele uren af. Het paar staat in de Orionnevel, een 'kraamkamer' van sterren in het gelijknamige sterrenbeeld.

Astronomen kennen al ontelbare sterren die zulke 'eclipsen' vertonen, maar het is voor het eerst dat die bij een bruine dwerg-duo zijn ontdekt. Dank zij deze eclipsen kunnen astronomen voor het eerst nauwkeurig zowel de massa en diameter als de oppervlaktetemperatuur van zulke gasbollen bepalen. Zulke metingen zijn belangrijk omdat hiermee de modellen kunnen worden getoetst die het ontstaan en de ontwikkeling van zulke 'mislukte' sterren beschrijven. Bruine dwergen ontstaan waarschijnlijk op dezelfde manier als sterren, door contractie in interstellaire gaswolken, maar krijgen te weinig massa mee om het in hun kern tot kernfusie te laten komen.

De theorie voorspelt dat bruine dwergen een massa van minder van 7 procent van die van de zon - ofwel 70 maal die van Jupiter - hebben. Dat klopt bij dit tweetal: hun massa bedraagt respectievelijk 55 en 35 maal die van Jupiter. En hun diameter, respectievelijk 0,7 en 0,5 maal die van de zon, bevestigt dat bruine dwergen hun leven op een sterachtige manier beginnen en door contractie en afkoeling naar een meer planeetachtig stadium evolueren. Verrassend is echter dat de zwaarste component ook de koelste is. De modellen voorspellen namelijk dat een bruine dwerg van een bepaalde massa altijd warmer zal zijn dan een lichtere dwerg van dezelfde leeftijd. Misschien zijn de twee componenten dus niet even oud en niet als paar ontstaan. Mogelijk ontstonden ze op verschillende plaatsen in de Orion-nevel en werden ze pas tijdens een latere ontmoeting aan elkaar verbonden. George Beekman

    • George Beekman