Steeds vaker levenslang

Richard H. is de 31e die sinds 1945 levenslang krijgt. Strafrechtadvocaten Willem en Hans Anker zeggen dat die straf de laatste jaren 'revolutionair' vaak wordt opgelegd.

Willem Anker, strafrechtadvocaat in Leeuwarden, houdt vanaf 1983 bij hoe vaak in Nederland levenslange gevangenisstraf wordt uitgesproken. In dat jaar verdedigde hij in hoger beroep Ton P., een van de moordenaars van het Groningse meisje Digna van der Roest, negen jaar oud. Ze werd begraven in een greppel in Drenthe.

Willem Anker zegt dat hij toen zag wat het met iemand deed als hij levenslang krijgt. 'Vrijwel onmenselijk.' Hij wist de straf van zijn cliënt bij het hof in Leeuwarden veranderd te krijgen in twintig jaar en tbs. 'Het verschil tussen een gordijn dat voor altijd dicht gaat en een kiertje licht.'

Gisteren kon hij weer een geval toevoegen aan zijn lijst: Richard H., de man die in april 2005 zijn vrouw en twee dochters vermoordde.

Willem Anker vindt dat levenslange gevangenisstraf alleen in hoge uitzonderingen moet worden opgelegd. Maar het gebeurt steeds vaker. Van 1945 tot 1995 - een halve eeuw - was het zes keer. Vanaf 1995 tot vandaag: vijfentwintig keer. 'Dat is revolutionair.' Richard H. is nummer 31. Die toename kan niet verklaard worden doordat er meer gruwelijke moorden worden gepleegd, zegt Willem Anker. Het is, denkt hij, de verharding van het rechtsklimaat.

Hans Anker, de broer van Willem Anker en ook strafrechtadvocaat, brengt de treinkaping door Molukkers bij Wijster in herinnering, december 1975. De machinist en twee passagiers werden doodgeschoten. De daders kregen veertien jaar. 'Het was een vorm van executie', zegt Hans Anker. 'Zo'n lage straf zou nu ondenkbaar zijn.'

Levenslange gevangenisstraf past bij een meervoudige moord, vinden de broers Anker. De dader moet op geen enkele manier te behandelen zijn. Dan is het begrijpelijk dat de rechters de samenleving tegen zo iemand willen beschermen. Maar nu, zeggen ze, krijgen ook mensen die één moord hebben gepleegd soms al levenslang.

Aanstaande dinsdag verdedigt Willem Anker in hoger beroep de Engelsman David S. De rechtbank in Groningen veroordeelde hem in juli 2005 tot levenslang wegens de moord op Gerard Meesters. S., lid van een internationale drugsbende, was op zoek naar de zus van Meester. Die had volgens de bende een grote partij softdrugs gestolen. Meester had niets met de zaak te maken, hij zag zijn zus al jaren niet meer. Hij werd doodgeschoten in de deuropening van zijn huis. Willem Anker vindt levenslang voor S. 'buiten proportie'.

Hans Anker denkt dat de Hoge Raad grenzen gaat stellen aan het opleggen van levenslang. Hij verwijst naar een uitspraak van 28 februari 2006 in de zaak van een verstandelijke gehandicapte Antilliaanse man die een moord had gepleegd. Het hof had hem levenslang opgelegd, omdat hij onbehandelbaar was en daardoor een gevaar voor de samenleving. Maar de Hoge Raad vindt die motivering niet houdbaar. De man kan na gevangenisstraf wel behandelbaar blijken te zijn.

Het lijkt de broers een mooi proefschrift: een onderzoek naar alle gevallen waarin rechters levenslang hebben opgelegd. Wanneer? Waarom? 'Wij gaan dat niet doen', zegt Willem Anker. 'Wij zijn geen wetenschappers. Maar het zou goed zijn als het gedaan werd.'

Zouden zij Richard H. in hoger beroep willen verdedigen? Hans Anker zegt dat het voor Richard H. het proberen waard is. 'Erger kan het voor hem niet worden. Levenslang met tbs kan hij niet meer krijgen.' Dat komt door de uitspraak van de Hoge Raad in de zaak van de Haagse verpleegster Lucia de B., twee weken geleden. Zij had van het hof in Den Haag wel levenslang met tbs gekregen. De Hoge Raad heeft nu gezegd dat dat niet mag.