Spin slingert strak door vormgeheugen van zijn draad

Spinnendraad heeft een ongeëvenaard vormgeheugen. En daar heeft de spin baat bij, want daardoor tolt of slingert hij niet terwijl hij aan zijn draad hangt. Dat zou alleen maar de aandacht trekken van vogels en andere spinneneters. Dat schrijven spinragdeskundige Fritz Vollrath van de universiteit van Oxford en de Franse natuurkundigen Olivier Emile en Albert le Floch van de universiteit van Rennes (Nature, 30 maart).

Kruisspin (Araneus diadematus). Spinnenrag heeft bijzondere eigenschappen die ervoor zorgen dat een spin die erlangs afdaalt niet tollend en slingerend de aandacht trekt. Foto George Bernard GARDEN SPIDER or CROSS SPIDER Araneus diadematus Oxfordshire, UK Photographer: GEORGE BERNARD PHOTO: NHPA NHPA

'Vormgeheugen' is het vermogen van een materiaal om na een vervorming in de oude toestand terug te keren. Met spinrag blijkt dat opvallend goed te gaan. Andere materiaaleigenschappen van spinnenrag zoals souplesse en sterkte overtroffen al die van de beste kunstvezels. Nu komen daar de superieure torsie-eigenschappen bij.

De onderzoekers maakten een opstelling waarbij zij aan tien centimeter draad een plastic of koperen staafje hingen (een spin, als het ware). Vervolgens draaiden zij het staafje een kwartslag en lieten het los. Het heen en weer draaien van het staafje legden zij vast met een camera die aan een computer gekoppeld was.

Als eerste deden zij de proef met de kunstvezel kevlar; het staafje bleef meer dan een halve minuut heen en weer tollen. Met een stukje koperdraad doofde de tolling binnen enkele seconden uit, maar de stand van het staafje bleef permanent gedraaid (40 graden ten opzichte van de oorspronkelijke positie). Van koperdraad is bovendien bekend dat het breekt na een paar keer verdraaien.

Vervolgens was het de beurt aan het spinnendraad dat zorgvuldig werd afgenomen van een afdalende kruisspin (Araneus diadematus). De rotatie doofde hier binnen tien seconden uit, waarbij het staafje ruim 20 graden was gedraaid ten opzichte van de uitgangspositie. Maar anders dan koperdraad zal het spinnendraad niet breken bij meer keren verdraaien. Ook bleek dat het staafje heel langzaam weer naar zijn orginele positie draaide. Na tien minuten stond het weer in de originele stand. Het vormgeheugen van het rag was dus opmerkelijk sterk.

Als uliteme test probeerden de onderzoekers nog een draad van Nitinol, een veel toegepaste legering van nikkel en titanium waarvan bekend is dat die zijn oorspronkelijke vorm 'onthoudt'. Ook hier doofde de draaiing snel uit en bleef het staafje zo'n 30 graden gedraaid ten opzichte van de uitgangspositie. Maar, anders dan de spinnendraad, draaide de Nitinol-draad niet vanzelf terug naar zijn originele positie. Dat lukte pas als de draad verhit werd tot 90 °C. Spinrag staat dus nummer een. Sander Voormolen

    • Sander Voormolen