Kunstrubrieken op tv leven kort

Met het verdwijnen van het culturele programma De besprekers stijgt het aantal door de programmaleiding gestopte kunstrubrieken tussen de jaren 1994 en 2006 tot 12.

Arnon Grunberg in R.A.M.

De laatste aflevering van het wekelijkse VPRO-programma De besprekers trok zondagavond circa 50.000 kijkers. Daarmee werd een marktaandeel gehaald van 1,5 procent. Met andere woorden: van alle Nederlanders die op dat moment (tussen kwart over 11 en middernacht) nog naar de televisie keken, koos 1,5 procent voor de culturele conversatie van presentator Jan Eilander en zijn panel op Nederland 3. Dat is nog minder dan het kunstprogramma R.A.M. dat tot de jaarwisseling op de late zondagavond te zien was.

De laatste aflevering van R.A.M. die half december werd uitgezonden, haalde 83.000 kijkers. Dat had minstens twee keer zo veel moeten zijn, vond netmanager Lennart van der Meulen van Nederland 3 - en daarom zette hij de ongebruikelijke stap om de rubriek halverwege het seizoen te schrappen. De VPRO besloot het gat voorlopig te vullen met De besprekers, in afwachting van het nieuwe programma dat morgenavond in première gaat (zie hierboven). Eilander en de zijnen wisten dus bij voorbaat dat hun optreden tijdelijk zou zijn.

Het aantal kunstrubrieken dat in de afgelopen twaalf seizoenen is begonnen en - vaak alweer snel - beëindigd, is door deze ingreep gestegen tot twaalf. Slechts één daarvan, De Plantage met Hanneke Groenteman, was een onbetwist succes - en tevens het enige programma dat niet door de programmaleiding, maar door de presentatrice zelf werd stopgezet omdat ze wel eens iets anders wilde. 'De culturele talkshow van Hanneke Groenteman verzandde vanwege de ongedwongen vorm niet in haar pretenties,' schrijft theatercriticus Pieter Bots in het onlangs verschenen dossier Kunst en kijkcijfers van de Boekman-stichting voor kunst en cultuur. 'Maar dankzij de culturele interesse en bagage van de presentatrice werden de onderwerpen wel met de juiste diepgang behandeld.'

De andere elf kunstprogramma's die allemaal van hogerhand moesten verdwijnen, droegen titels die al goeddeels vergeten zijn: Roerend Goed, Kunstmest, Panorama Vrijdag (dat in twee verschillende verschijningsvormen werd gemaakt en daarom voor twee telt), C-Land, Opium TV, Propaganda, Kunst moet zwemmen, het dagelijkse TV3 en tenslotte dus R.A.M. en De besprekers. Telkens waren de tegenvallende kijkcijfers de oorzaak van het roemloze einde. Zo kwam het in de vooravond uitgezonden TV3, met Hadassah de Boer en Matthijs van Nieuwkerk, nooit verder dan 150.000 kijkers, terwijl de bestuurders van Nederland 3 hoopten dat het op den duur een kijkdichtheid van een half miljoen zou halen.

Dat laatste is dit seizoen wel gelukt met het door Van Nieuwkerk (en op maandag door Claudia de Breij) gepresenteerde De wereld draait door, maar dat slaat een aanzienlijk luchtiger toon aan en beperkt zich allerminst tot de kunsten.

Niettemin zegt VARA-voorzitter Vera Keur in het Boekman-dossier, dat dit programma er 'aardig' in lijkt te slagen 'om onderwerpen op het gebied van kunst en cultuur aan een tamelijk groot publiek aan te bieden'. Maar op de vraag welk soort kunstprogramma zij 'onder ideale omstandigheden' graag zou willen uitzenden, luidt haar antwoord: De Plantage.

De huidige omstandigheden voor dit genre zijn echter allerminst rooskleurig, omdat de publieke omroep zichzelf - vooruitlopend op een nieuwe mediawet - een steeds strikter wordend kijkcijfer-regime oplegt om een verdere afname van de STER-inkomsten te voorkomen. Alle budgetten en uitzendtijdstippen worden daarom gerelateerd aan het aantal kijkers dat een bepaald programma weet te trekken. 'Kunst-, maar ook bijvoorbeeld wetenschapsprogramma's staan op televisie onder druk, omdat de kijkcijfers die je hiermee haalt, niet hoog genoeg zijn,' verklaart VPRO-directeur Peter Schrurs in Kunst en kijkcijfers. 'Dat betekent dat dit soort programma's in de verdrukking komt.'

    • Henk van Gelder