'Ik ben bloot tussen het vuilnis gaan zitten'

Kunstenaars werken op de rivier en in de verlaten haven van Riga - de broedplaatsen van Letland. 'We dronken, praatten, feestten en zo werd dit een galerie.'

De drijvende galerie Noass is niet moeilijk te vinden. Het kunstenaarsbolwerk drijft in de Daugava, de rivier die de stad Riga doorkruist. De rivier is bevroren, al begint het te dooien. Op deze bevroren rivier rijden in weekeinden joyriders met auto's. Hier en daar zijn wandelpaden uitgesleten in het ijs; het is nu niet nodig om te lopen over de brug.

De galerie ligt aan een besneeuwde landtong, het zicht is weids. Werkmannen schuren en verven een boot. Het dak van de Betanovuss - de enorme boot naast Noass - kan gedeeltelijk worden verwijderd, zodat in de zomer voorstellingen in de openlucht gegeven kunnen worden. 'Als kunstenaar uit Riga', vertelt eigenaar Dzintars Zilgalvis 'maakte ik jaren geleden op de Noass mijn atelier. Mijn vrienden hielden van de ruigheid van deze plek en kwamen, bleven plakken. We dronken, praatten, feestten en zo werd dit vanzelf een galerie.'

Letland - twee miljoen inwoners - is sinds augustus 1991 weer onafhankelijk. 'Toen we begonnen riepen we: 'Op deze plek geen traditionele kunst: geen schilderijen, geen beeldhouwwerken, geen ouderwetse tentoonstellingen. Vernieuwing hebben we nodig, leven in de brouwerij', vertelt Zigalvis. 'We organiseren performances, lezingen en exposities. Toen ik hoorde dat er naast mijn boot onder water een wrak lag heb ik dat opgetakeld en dat wordt nu gebruikt voor allerlei voorstellingen.' Zilgalvis laat een schaalmodel zien waarin de Betanovuss helemaal is opgeknapt.

Zijn zoon Kris, die dit jaar afstudeert op videokunst aan de academie, komt binnen. Vader Zilgalvis: 'De kunstopleidingen hier zijn te traditioneel en te veel gericht op techniek.' Kris toont zijn werk. Eén kunstwerk is het beschrijven waard: een korte videofilm van zwart-witfoto's die in elkaar overvloeien met tekst. Zilgalvis (21 jaar) liep in de winter door Riga en zag een oud huis gevuld met vuilnis: 'Maar het vuilnis bewoog. Toen ik beter keek zag ik dat er man uit de hoop kwam, ik ging naar binnen en praatte met hem.' Later is Kris terug gegaan met een fotograaf. 'Ik ben bloot tussen het vuilnis gaan zitten met een tv over mijn hoofd, waar geen glas meer in zat - je kon mij dus gewoon aankijken.'

Twee dagen heeft Kris bloot met de zwerver geleefd als onderdeel van het vuil. 'Het was erg koud en dus dronken we bij een geïmproviseerd kacheltje wodka. Er woonden nog meer zwervers maar die werden kwaad dat ik er was. Ze dachten dat ik een gek was. Ik moest het project afbreken, omdat de fotograaf longontsteking kreeg.' Vader Zilgalvis lacht trots. Kris woont op het achterste gedeelte van het schip en beheert de galerie.

In augustus vindt Water Pieces 06 plaats op het drijvende platform; een video- en filmfestival waar Baltische en Europese kunstenaars aan meedoen. Samengewerkt wordt met Onedotzero, het digitale filmfestival uit Londen. Er worden muziekvideo's, video met live muziek, animaties en kunstfilms vertoond. Ook is er een expositie. Dzintars Zilgalvis: 'Mijn interesse is mede door mijn kinderen steeds meer verschoven naar videokunst en evenementen.' Vader en zoon werken nu aan een on line videokunstarchief van voornamelijk Baltische kunstenaars. 'Eerst waren we gericht op Letland maar we worden langzaam internationaler.'

Op een gegeven moment belde de Nederlandse ambassade Dzintars Zilgalvis op. Een Nederlandse kunstenaar, Jaap de Ruig, reed door Letland met een busje en wilde zijn films vertonen. Hij heeft dat verleden zomer in de buitenlucht gedaan. Dzintars Zilgalvis: 'Het klikte en we werken nu weer samen.'

Van 12 april tot 21 mei exposeert zijn galerie The power of imperfection. Zilgalvis toont een werk van De Ruig met twee spartelende wormen waarop een hoofdje van karton is bevestigd en die samen een bewegend poppetje vormen.

We rijden met vader en zoon naar de haven, die op loopafstand van de oude stad ligt. Het havenverkeer verplaatst zich naar het noorden, waardoor dit gebied vrijkomt. Het haventerrein, in handen van projectontwikkelaars, zal twee jaar lang door kunstenaars geëxploiteerd worden. Noass is medeorganisator. De broedplaats bestaat uit grote hallen, oude fabrieksgebouwen, een enorme roestige boot en zal bevolkt worden door theater- en nieuwe- mediamakers, kunstenaars en muzikanten. De opening is op 20 mei.

Betanovuss/ noass, www.noass.lv

    • Ine Poppe