Hervorming wil in Frankrijk maar niet lukken

Zodra de Franse vakbonden meer dan een miljoen mensen op de been krijgen, komt de regering in de verleiding haar hervormingen af te zwakken. Eigenlijk gaat het al meer dan twintig jaar zo.

Scholieren, studenten en bonden in Franrkijk protesteerden dinsdag tegen het Eerste Baan Contract (CPE). (Foto Reuters) French students march with a banner depicting Prime Minister Dominique de Villepin during a nationwide protest demanding the government to scrap a youth jobs law during a demonstration in Rennes, western France, March 28, 2006. Students and unions in France stepped up protests against the First Employment Contract (CPE) law, an open-ended contract for under 26-year-olds that can be terminated within the first two years without justification. REUTERS/Daniel Joubert Reuters

'Onbegrijpelijk en onacceptabel', oordeelde voorzitter Jean-Claude Mailly van de vakbondsconfederatie Force Ouvrière gisteravond over het 'dubbelbesluit' van Chirac over het omstreden arbeidscontract voor jongeren CPE. Omdat het parlement de wet al aangenomen heeft en de Constitutionele Raad geen bezwaren heeft, vaardigt hij de wet uit, zei de president gisteravond op de Franse televisie. Maar omdat er massaal tegen geprotesteerd wordt, laat hij ook meteen een nieuwe, aangepaste wet maken.

Eigenlijk gaat het al twintig jaar zo. Zodra de Franse vakbonden meer dan een miljoen mensen op de been krijgen, komt de regering in de verleiding haar hervormingen af te zwakken. Daarom krijgen de bonden nogal eens de schuld voor het uitblijven van hervormingen en van de permanente massawerkloosheid (rond 10 procent).

De Franse vakbonden zijn zo effectief, dat eigenlijk onbekend is hoe groot hun uithoudingsvermogen is. Meestal schikte Jacques Chirac, premier in 1986-1988 en president vanaf 1995, redelijk snel in. Maar dit keer geeft hij niet alleen een beetje toe, maar hij houdt ook een beetje vol.

Daarmee voldoet de president aan de wens van zijn premier Dominique de Villepin, die in korte tijd een reputatie als 'brute' hervormer aan het opbouwen is. De protestbeweging tegen het Eerste Baan Contract, afgekort CPE, is al de grootste sinds 1968, nu het merendeel van de universiteiten sinds een maand plat ligt en de laatste demonstratie tussen de één en drie miljoen mensen trok. De vijf grote vakbondsfederaties en de studentenorganisaties maken zich nu op voor een langdurige strijd.

Villepin kan zich aangemoedigd voelen tot een harde koers door aanwijzingen dat de sympathie voor de vakbonden afkalft. Vorig najaar werden stakingsoproepen in het openbaar vervoer nauwelijks gevolgd, terwijl het verzet van de bonden tegen privatiseringen, onder meer van EDF, zonder succes bleef.

Bovendien is er twijfel over de ware kracht van de vakbonden. Minder dan twee van de 23 miljoen werknemers zijn lid van een vakbond, een van de laagste percentages in Europa.

Niet-leden zien de vakbonden nogal eens als elitaire en conservatieve organisaties, die de privileges verdedigen van een relatief kleine groep werknemers in de (semi-)publieke sector, die tegen riante voorwaarden met vroegpensioen kunnen. Tweederde van de leden van de twee grootste vakcentrales, CGT en FO, werken in de (semi-)publieke sector. De harde kern van het electoraat van de regeringspartij UMP lijkt vasthoudendheid tegenover de bonden te waarderen - al blijft UMP-leider Nicolas Sarkozy geliefder dan diens politieke rivaal annex concurrent voor het hoogste staatsambt.

Maar ondertussen weten de UMP-leiders dat de vakbonden niet te onderschatten zijn. Hun verzet tegen de liberalisering wordt ruim gedeeld onder de bevolking. Een internationale peiling wees Frankrijk deze week nog aan als het enige westerse land waar slechts een minderheid (36 procent) van de bevolking gelooft in de markteconomie.

De mobiliserende kracht die de vakbonden deze weken opnieuw demonstreren, werkt bovendien disciplinerend bij de linkerkant van het politieke spectrum. Gisteren legden de elf linkse partijen, van de grote Parti Socialiste tot de trotskistische splinter Ligue Communiste Révolutionnaire, voor het eerst sinds jaren een gezamenlijke verklaring af.

Een dergelijke eenheid wordt gekoesterd bij de PS, die ervan uitgaat dat de versplintering van het electoraat links in 2002 de presidentsverkiezingen kostte. Ook volgens sommige UMP-leiders vergroot een confrontatiepolitiek met de vakbonden de kans op een linkse president in 2007. Sarkozy pleitte deze week juist voor meer overleg met de vakbonden, zodat ze minder vaak de straat op gaan en er 'gezondere' sociale verhoudingen ontstaan. Ook president Chirac nodigde de sociale partners gisteren uit tot overleg over verdere hervormingen.

Er is een historisch predecent van sociaal overleg in crisistijd: dat was op het ministerie van Arbeid in de Rue de Grenelle tijdens de rellen in 1968. Namens de regering-Pompidou nam aan deze 'Grenelle' staatssecretaris Sociale Zaken Jacques Chirac deel. De bonden zijn nu sceptisch over diens tweede 'Grenelle'.