Cuba ruilt oogoperaties voor olie

Ogen voor olie. Die ruil is een van de manieren waarop Cuba en Venezuela alternatieve integratie in Latijns-Amerika nastreven. De revolutie is van iedereen.

Cubaanse dokters zaten in september klaar om af te reizen naar de Amerikaans Golfkust, die toen net getroffen was door orkaan Katrina. De VS sloegen het aanbod af. Het armlastige Cuba stelt tegenwoordig zijn nationale gezondheidszorg open voor niet-Cubanen, in ruil voor olie en buitenlandse deviezen. Foto AFP Cuban doctors listen to a speech by Cuban President Fidel Castro in Havana, 04 September 2005, as he extends his offer to send 1,100 Cuban doctors with two backpacks of medicine each to help people affected by Hurricane Katrina in the southern US. Castro earlier said in a radio and television address that some 100 doctors could board a flight to Houston, Texas, as soon as 09 September and 1,000 could arrive by the 10th and 11th. During his speech Castro said that US authorities had yet to inform the Cuban goverment of their decision yet. AFP PHOTO/Adalberto ROQUE AFP

De 62-jarige Venezolaanse Martina Ibarra zit stilletjes te glunderen. Dat zie je als ze de grote zwarte zonnebril optilt waarmee ze haar geopereerde ogen beschermt tegen het Cubaanse zonlicht.

'Ik had me er al mee verzoend dat ik steeds slechter ging zien. Maar mijn kwaal bleek redelijk eenvoudig te verhelpen', vertelt ze in een met landgenoten gevulde wachtruimte van het oogziekenhuis Pando Ferrer, in Havana. 'Ik ben meer dan gelukkig. Vorig jaar is mijn man hier al geopereerd en hij ziet ook weer fantastisch.'

In Cuba voltrekt zich volgens Martina een wonder, en zo heet het trouwens ook in het Spaans: Operación Milagro. Het is 't paradepaardje van de alternatieve Latijns-Amerikaanse integratie zoals bedacht door de politieke gabbers commandant Fidel Castro in Cuba en de leider van de 'Bolivariaanse revolutie' Hugo Chávez in Venezuela. De energie-arme Cubanen krijgen dagelijks tegen zeer gunstige voorwaarden 96.000 vaten Venezolaanse olie en Havana biedt de regio gratis medische bijstand.

'Cuba heeft waardevol menselijk kapitaal en is bereid overal ter wereld de meest behoeftige mensen te helpen', zei Castro onlangs. En dat gebeurt: van Pakistan tot Haïti. Van de 70.000 Cubaanse artsen, vertelde Castro, werken er al 25.000 in het buitenland 'om internationale missies te vervullen'.

De Cubaanse revolutie is van iedereen. Dat is zo'n beetje het idee, vertelt Manuel Rubido, directeur op het ministerie van Buitenlandse Zaken en belast met de coördinatie van Operatie Milagro. 'De 20.000 artsen die sinds een paar jaar in de arme Venezolaanse wijken werken, merkten dat de belangrijkste medische problemen oogaandoeningen zijn. En wij hebben de artsen en de techniek om zulke patiënten te helpen.'

Op 5 juli 2004 arriveerde in Havana de eerste vlucht met 102 Venezolaanse oogpatiënten. In minder dan twee jaar zijn volgens Cubaanse opgave 180.000 Venezolanen in Cuba aan hun oogaandoe-ningen geopereerd. En nu doet vrijwel heel Latijns Amerika mee. Nog eens 29 landen stuurden 70.000 oogzieken. 'Er zijn dagen dat hier zes vluchten met patiënten landen', zegt Rubido.

Het ruim vijftig jaar oude oogziekenhuis Pando Ferrer is voor Milagro geheel gerenoveerd en van de modernste apparatuur voorzien. Op de begane grond staan tientallen nog niet uitgepakte dozen waar met grote letters Oberkochen op staat, de plaats waar de Duitse firma Carl Zeiss laserapparatuur maakt.

Maar er zijn ook andere fonkelnieuwe westerse behandeltoestellen. Vice-directeur en oogarts Carmen Padilla toont een ruimte waar op beeldschermen alle operaties worden gevolgd en opgenomen.

Het supermoderne ziekenhuis in het arme Cuba wordt volgens de Cubaanse revolutionairen met eigen geld betaald. 'Dank zij Venezuela besparen we nu zoveel op onze energierekening, dat we ons deze medische investeringen kunnen permitteren', zegt vice-minister van Buitenlandse Zaken Rafael Dausá. Op de Amerikaanse diplomatieke vertegenwoordiging in Havana vertellen ze dat Cuba een deel van de Venezolaanse olie zelf op de vrije markt verkoopt en met dat geld in het buitenland winkelt.

Volgens directeur Anicia García van het studiecentrum van de Cubaanse economie heeft Cuba het plan om via medische investeringen een nieuwe groeimarkt aan te boren. 'Via betaald medisch toerisme zou het aantal buitenlandse bezoekers flink kunnen stijgen.'

Een van de bekendste artsen van Cuba, neurochirurg Hilda Molina, is ontstemd over de groeiende aandacht voor medische hulp aan buitenlanders. 'Natuurlijk is het fijn als iemand met Cubaanse hulp verlost wordt van een oogkwaal. Maar in Cuba heerst zulke enorme armoe dat er wel betere prioriteiten zijn te bedenken. In Cubaanse apotheken is al jarenlang het meest gegeven antwoord: no hay (is er niet) als om een medicijn wordt gevraagd. Laat de regering dat probleem eerst eens oplossen.'

Molina is oprichter en voormalig directeur van het prestigieuze Internationaal neurologisch centrum in Havana. Ze nam in 1994 ontslag, omdat de Cubaanse regering eiste dat alle 136 bedden voortaan zouden worden gereserveerd voor goedbetalende buitenlandse 'dollarpatiënten'. 'Dat vond ik immoreel en grove discriminatie van de eigen bevolking.'

Als protest gaf de neurochirurg ook de bij haar functie behorende parlementszetel op en leverde alle medailles van verdienste in. 'Ze hebben me altijd verteld dat in Cuba alles voor het volk is, maar ik ben gewoon opgelicht door deze communistische regering.' Haar actie is Molina duur komen te staan. Ze krijgt van Cuba geen toestemming haar in Argentinië wonende 42-jarige zoon te bezoeken en haar twee kleinkinderen. 'Geloof me: Cuba doet niets uit humanitaire overwegingen. Het bewind zoekt alleen deviezen.'

Woordvoerders van het Cubaanse bewind zeggen te betreuren dat, zoals het wordt genoemd, Molina zich tegen het revolutionaire proces heeft gekeerd. 'Cuba helpt omdat we het Bolivariaanse proces een warm hart toedragen. De hulp levert vriendschap en erkenning op', zegt coördinator Rubido. 'De menselijke plicht om anderen te helpen is ook een onderdeel van onze revolutie. En, geloof me, we helpen niet alleen oogpatiënten met linkse politieke opvattingen.'

    • Marcel Haenen