Ambtenaren: fiscus heeft grote problemen

Er gaat veel mis bij de Belastingdienst. De reorganisatie faalt, aangiftes raken zoek, er worden te weinig controles uitgevoerd en deadlines worden niet gehaald.

Binnen de Belastingdienst heerst grote onvrede over een moeizame reorganisatie en falende automatisering. Door de cultuur binnen de dienst komen de problemen nauwelijks naar buiten. Er heerst een sfeer van angst waardoor medewerkers die deze problemen signaleren er alleen anoniem over willen praten. Bovendien mogen belastingambtenaren formeel niet met de pers spreken. Ze hebben overigens veel te melden, zowel aan de media als aan de Tweede Kamer. Zo onthult een belastingambtenaar in een gedetailleerde brief aan een Kamerlid dat de politiek onwetend wordt gehouden van zeer veel zaken die bij de Belastingdienst mislopen. Zo stelt hij dat in de belastingcomputers duizenden loonaangiften evenals tienduizenden aangiften inkomstenbelasting zijn verdwenen. Verscheidene collega's bevestigen deze waarneming.

Daarnaast zullen de meeste aangiften inkomstenbelasting over 2004 niet gecontroleerd kunnen worden. Dit komt, volgens de ambtenaar, omdat de inspecteurs door automatiseringsproblemen de (elektronisch) ingediende aangiften niet op het beeldscherm van hun pc kunnen oproepen.

De schrijver meldt dat bij de afdoening van bezwaarschriften valse afhandelingsdata worden gehanteerd. Zo lijkt het of de bezwaarschriften binnen de juiste termijn zijn behandeld, wat in nog geen 50 procent van de gevallen werkelijk lukt. 'Medewerkers krijgen de opdracht hier aan mee te werken', zo stelt de betrokkene in zijn brief aan de Kamer.

De grootste problemen doen zich voor bij de controles en onderzoeken, essentieel voor de inkomsten van de schatkist. Controle-ambtenaren kunnen het vereiste aantal controles per jaar alleen benaderen door zich op kleine zaken te concentreren. Grotere en lastige controles kosten veel tijd en worden daarom overgeslagen. 'Zoals we wel eens zeggen: de simpele man pakken we, maar de gehaaide, doorgewinterde laten we lopen.' Een hoge belastingambtenaar bevestigt die praktijk tegenover deze krant en zegt tevens 'dat er in 2005 ongeveer 40.000 onderzoeken waren naar ondernemingen, terwijl er één miljoen ondernemingen zijn. Dat betekent gemiddeld één onderzoek in de dertig jaar per onderneming. De Belastingdienst streeft naar 100.000 onderzoeken, maar dat is sinds 2000 niet meer gehaald.' Een collega wijst er op dat voor de loonheffing van bedrijven alleen nog aandacht wordt besteed aan het jaar 2004, terwijl de normale controletermijn vijf jaar bestrijkt. In een intern memo dat binnen de hogere echelons van de dienst circuleert, geeft de leiding van de Belastingdienst toe dat 'steeds meer capaciteit ingezet moest worden voor administratieve werkzaamheden met als gevolg dat we qua toezicht 'door het ijs zakken'. Wat de automatisering betreft, signaleert de dienstleiding 'dat de complexiteit van de systemen zodanig is dat dit op korte termijn wel spaak moet lopen.' De top van de Belastingdienst heeft bij minister Zalm claims neergelegd om een fatale instorting van de computersystemen zo mogelijk te voorkomen. Daarnaast is er extra geld gekomen om belastingontduiking beter op te sporen.

Door de door het kabinet opgelegde bezuinigingen zijn afgelopen jaar onder meer de in faillissementsfraude gespecialiseerde opsporingsteams opgeheven, terwijl het aantal faillissementen juist toeneemt. De vakbond en belangengroep van de hogere belastingambtenaren (VHMF) heeft directeur-generaal Jenny Thunnissen onlangs gewaarschuwd dat de Belastingdienst door het aanhoudend reduceren van het aantal ervaren belastingambtenaren in 'de gevarenzone' komt.

De problemen bij de fiscus spelen al een paar jaar. Vorig jaar april bleek slechts 12 procent van de medewerkers achter de nieuwe organisatiestructuur te staan. Van een sterk hiërarchische organisatie wil directeur-generaal Thunnissen een platte organisatie maken met zelfsturende (management)teams. Dat experiment willen haar hogere ambtenaren snel beëindigen.

Staatssecretaris Wijn (Financiën, CDA) heeft de zorgen van de belastingambtenaren vorig jaar tegenover de Kamer gebagatelliseerd, waarna hij de voorzitter van de inspecteursvakbond VHMF de mantel uitveegde voor het uitlekken van de problemen. Dat versterkte een sfeer van angst binnen de dienst rondom het aan de orde stellen van de organisatieproblemen. Een anonieme topambtenaar zegt: 'Het roer moet nu om. Wijn moet ingrijpen, want het experiment met de nieuwe managementstructuur heeft gefaald. Er zijn zoveel problemen dat hij nu, een jaar voor de verkiezingen, heldhaftig moet zijn en zeggen: ik ga het radicaal anders doen.'

Jan Giele, emeritus hoogleraar belastingrecht, spitst zijn kritiek toe op de directeur-generaal: 'Je houdt het haast niet voor mogelijk dat iemand zo overtuigd kan zijn van haar eigen gelijk.' Zijns inziens lijdt de belastingheffing hieronder. Die vrees wordt gedeeld door de woordvoerder van het College van Belastingadviseurs, Jan Willem Kemper. 'De te zware werkdruk en de gevolgen van de moeizame reorganisatie,s leiden tot een sfeer van defaitisme. Meer dan eens krijgen onze leden vertwijfelde belastingambtenaren aan de telefoon. Die arme ambtenaar weet ook niet meer wat hij moet doen.'

    • Huib Modderkolk Aertjan Grotenhuis