Schotse wijn, sinds wanneer?

Onder de kop ‘ Waar is de sneeuw van weleer' betoogde Salomon Kroonenberg vorige week dat de mensheid niet moet denken dat ze invloed heeft op natuur en klimaat. Een misvatting?

In uw bijlage van 24 maart laat u de Delftse hoogleraar geologie Salomon Kroonenberg aan het woord over drie auteurs die zich druk maken over de opwarming van de aarde. Het is een vermakelijk stuk. Alleen al om deze frase, wanneer het gaat om auteur Tim Flannery: ‘Hij creëert het klassieke vijandbeeld dat iedereen die tegen het Kyoto-protocol is belangen heeft in de olie-industrie.' Ik weet niet zeker of Salomon Kroonenberg tegen het Kyoto-protocol is (al zou je het wel zeggen), maar de mede door hem verrichte studie Modern Caspian Deltas as Analogues for the Productive Series, Azerbaijan is wel degelijk deels door de oliemaatschappijen BP, ConocoPhillips en Shell betaald (zie www.searchanddiscovery.com).

Kroonenberg vindt het in het voordeel spreken van Flannery dat deze een academisch gevolmachtigd ecoloog is. Maar wat, zo vraag ik mij af, heeft een geoloog (zoals Kroonenberg) met de opwarming van de aarde te schaften? Of laat NRC Handelsblad in het vervolg haar architectuurrecensies ook plegen door specialisten in rioleringswerken?

Een ander opmerkelijk punt uit het verhaal van Kroonenberg is zijn bewering dat tijdens de Middeleeuwen in Schotland druiven werden verbouwd. Een kort onderzoek via internet levert een geheel ander beeld. Een pagina die ons de geschiedenis van de whisky uit de doeken doet (www.whisky.com/history), bericht over die periode: ‘The distilling process was originally applied to perfume, then to wine, and finally adapted to fermented mashes of cereals in countries where grapes were not plentiful.' Kortom, alleen al het bestaan van whisky lijkt aanduiding genoeg dat Kroonenberg ons iets op de mouw wil spelden. Een andere webpagina van een geheel andere site (www.janetmcnaughton.ca) licht ons in over de Schotse voedselgebruiken in de 12de eeuw. Wij lezen: ‘Wijn werd niet in Groot-Brittannië gemaakt' en ‘het klimaat was in de 12de eeuw warmer dan in latere eeuwen.' Blijkbaar toch niet dusdanig dat druiven konden worden geteeld. Dat gebeurt tegenwoordig wel in Schotland, en wel op de Campsie Hills. Dit wordt ons medegedeeld door The Observer van 23 november, 2003. Het artikel gaat uitvoerig in op de opwarming van de aarde als oorzaak van de interessante nieuwe nering, maar spreekt nergens van een hervat, want eeuwen geleden te Schotland teloorgegaan, ambacht.

Kroonenberg vindt het voor het overige ook wat eigenaardig dat wij ons niet willen laten geruststellen door een meditatie op die tijden toen de zeespiegel nog veel drastischer omhoog kwam dan nu het geval is - de mensheid heeft dat tenslotte ook overleefd. Kroonenberg gaat er klaarblijkelijk van uit dat we ook toen met 6.5 miljard mensen op aarde ronddarden. Ook toen stonden blijkbaar tal van Nederlandse steden op gronden gelegen onder de zeespiegel. Ook toen leefden klaarblijkelijk miljoenen mensen in de Ganges-delta. Ook toen werd, zoals vorige week door The Telegraph, vermoedelijk reeds bericht dat drie eilandengroepen in de Stille Oceaan over niet al te lange tijd geëvacueerd zullen moeten worden.

Kroonenberg beticht Lester Brown trouwens zelf wel van het trekken van overhaaste conclusies. Volgens Kroonenberg is het nog helemaal niet zeker of de ijskappen van Groenland nu juist aftakelen. Het zou best kunnen zijn dat ze juist groeien door hogere sneeuwval. Gelukkig (nu ja, gelukkig) lezen we in de nieuwskolommen van dezelfde dag dat het met die aftakeling volgens Science misschien nog wel eens sneller zou kunnen gaan dan aangenomen.

Natuurlijk weten we niet voor de volle 100 procent zekerheid of wij mensen zelf de opwarming van de aarde teweegbrengen. Er is altijd nog dat ene kansje dat de verhoogde zonneactiviteit ons opzadelt met dat ongemak. En het kan ook best waar wezen, zoals Kroonenberg elders beweert, dat we over een paar eeuwen in een stervenskoude nieuwe ijstijd verzeild zijn geraakt. Dus waar maken we ons dan druk over? Vertel dat toch die mensen in de Stille Oceaan, wat heet: op het fameuze vakantieoord, geheten de Maladiven. Maar goed, als het dan zo moet, dan weet ik er nog wel één: over vele miljoenen jaren wordt de aarde botweg opgeslokt door de zon.

KNMI profeteert geen doem

Kroonenberg polariseert waar dat niet nodig is. Het is absurd om te suggereren dat het KNMI doemprofetie bedrijft. Het KNMI begint zijn voorlichting steevast met de volgende zinsnede: ‘Klimaatverandering is van alle tijden. De laatste jaren is de invloed van de mens een factor van toenemend belang.' Dat klimaatverandering van alle tijden is heeft Kroonenburg op prachtige wijze beschreven in zijn recente boek De menselijke maat Van de menselijke invloed en de mogelijke effecten daarvan op onze moderne samenleving heeft hij blijkbaar weinig kaas gegeten.

Prof. dr. Gerbrand Komen, KNMI,Directeur Klimaat en Seismologie

De generaties na ons

De heer Kroonenberg heeft gelijk.Onze planeet kent ook op de lange termijn zijn zomers en winter: glacialen en interglacialen. Maar dat is niet de kern van het probleem. Als soort zijn wij maar passanten op deze planeet. Het gaat om de belangen van de komende generaties en dan niet die van over een paar duizend jaar maar die van onze kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Tegen die achtergrond kan ik begrip opbrengen voor het scenario van Lester Brown. De fossiele brandstof die wij nu gebruiken is het resultaat van zonne-energie gedurende honderden miljoenen jaren in de aarde opgeslagen. Mijnheer Kroonenberg zal beter dan ik kunnen vertellen welk equivalent wij daarvan jaarlijks wereldwijd consumeren. Het moet gigantisch zijn en het wordt nog groter met nieuwe gebruikers als China en India.

A.van der Donk, Oisterwijk

Mens in het middelpunt

Waarom komt niemand op de gedachte dat al die rampen etc. normale natuurverschijnselen zijn, vraagt Kroonenberg zich af. Het lijkt er op dat mensen nou eenmaal moeite hebben met zichzelf niet als middelpunt van alles te zien. Het huidige relaas over het ‘einde der tijden' is vergelijkbaar met het verklaren van gebeurtenissen als ‘een straf van god' door natuurlijke fenomenen als resultaat van menselijk handelen te zien impliceer je er als mens invloed op te hebben en daarmee wordt kennelijk één van de basisbehoeften van de mens bevredigd: de mens als regisseur van zijn leefomgeving.

Menno Rubbens, per email

Unverfroren

Als Kroonenberg over Lester Browns Plan B 2.0 schrijft: ‘Smeltende gletsjers worden unverfroren gekoppeld aan een stijgende zeespiegel, terwijl dat laatste toch vooral veroorzaakt wordt door de uitzetting van het zeewater', dan geeft hij daarmee blijk niet te weten waarover hij schrijft. Gelukkig was het ‘maar' in de Boekenbijlage en niet in Wetenschap.

Jacob F. Orlebeke, Nieuwkoop

Voorbarige oordelen

Het is jammer dat Kroonenberg zich zo overduidelijk schaart in het kamp van de wensdenkers. Als geoloog is ook hij immers niet gekwalificeerd om publiekelijk een zo eenzijdig en prematuur oordeel uit te spreken over wat ons in de toekomst te wachten staat. Nog steeds zijn klimatologen, ecologen, oceanografen, gletscherdeskundigen en andere wetenschappers bezig met nauwkeurige metingen, waaruit uiteindelijk een degelijke verwachting voor de gevolgen van het broeikaseffect moet voortvloeien. Het merendeel van deze deskundigen raakt er meer en meer van overtuigd dat de opwarming van de aarde, die een gevolg is van menselijk handelen, steeds sneller voortschrijdt en nog in deze eeuw tot catastrofes kan leiden. Kroonenbergs geruststellende bewering dat ‘het leven hierop zal reageren door evolutie en natuurlijke selectie' is dan ook geheel buiten de orde.

Arie Kamphorst, Wageningen

Hockeystick

Het artikel van Kroonenberg, waarin hij gehakt maakte van een aantal pas verschenen alarmistische milieuboeken kwam als een verademing na de litanie van milieu-angsten die wij dagelijks in de media over ons heen krijgen. Waar komt die vrees vandaan? Voor een belangrijk deel is deze terug te voeren op het werk van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change: een wereldwijd netwerk van klimatologen en vertegenwoordigers van andere wetenschappelijke disciplines, dat onder auspiciën van de VN periodiek rapporten publiceert over de stand van de klimaatwetenschap). In het laatste IPCC-rapport nam de zogenoemde ‘hockeystick' een belangrijke plaats in. Deze grafiek geeft een reconstructie van de gemiddelde oppervlaktetemperaturen op het noordelijk halfrond over de laatste 1000 jaar. De grafiek laat een geleidelijke temperatuurdaling zien van het jaar 1000 tot ongeveer 1900 (de steel van hockeystick) om daarna snel te stijgen (het blad ). De curve is zeer suggestief; ze lijkt een waarschuwing in te houden dat de mens verantwoordelijk is voor de recente opwarming van de aarde; een opwarming zonder precedent! Maar de hockeystick ligt onder vuur. Legt men de meer recente temperatuuronderzoeken, die volgens verschillende methoden in verschillende delen van de wereld zijn uitgevoerd, naast elkaar, dan rijst daaruit een beeld op van de Middeleeuwen die warmer waren en die werden opgevolgd door een kleine ijstijd. Deze kwam zo rond 1850 weer aan zijn einde en ging over in een warmere periode. Kortom een beeld van natuurlijke variabiliteit en al helemaal geen hockeystick.

Nochtans gaat Europa door, bijvoorbeeld met de bouw van windmolens, die niet op wind maar op subsidie draaien, en de handel in CO2-emissierechten. Deze activiteiten zijn kennelijk doelstellingen op zichzelf geworden, want zij zullen geen enkel aantoonbaar effect hebben op de wereldtemperatuur. Het zogenoemde klimaatbeleid lijkt nauw verbonden zijn met quasi-religieuze gevoelens die het vacuüm moeten opvullen dat is ontstaan als gevolg van de teloorgang van het christendom en het marxisme.

Hans Labohm, co-auteur van ‘Man-Made Global Warming: Unravelling a Dogma'

Naschrift Kroonenberg

Wij geologen zijn de historici van de aarde en wij proberen uit het verleden, onder andere uit het vroegere klimaat, lering te trekken voor de toekomst. Daarbij krijg je ontzag voor de diepte van de geologische tijd en de veerkracht van de aarde, en zie je de nietigheid van de mens. De aarde heeft 20 keer zo veel broeikasgas in de atmosfeer gehad als nu, de zeespiegel heeft 200 meter hoger gestaan dan nu. Het is vanuit dat perspectief dat ik mij stoor aan korte-termijnonheilsprofeten die denken dat de opwarming van het klimaat rampzalig is. Voor de aarde is dat niets bijzonders, wij hebben gewoon als mens nog niets meegemaakt. Dit is ook de essentie van mijn boek De menselijke maat - de aarde over tienduizend jaar.

Het door Hüsgen gewraakte onderzoek van ons team, deels door oliemaatschappijen betaald, dient om te begrijpen wat er met de kust gebeurt als de zeespiegel stijgt. De Kaspische Zee staat daar model voor, want die steeg (tot het jaar 1995) honderd keer zo snel als de zeespiegel van de oceanen in de 20ste eeuw. Een jaar zeespiegelstijging in de Kaspische Zee laat zien wat het effect is van een eeuw zeespiegelstijging in Nederland. Drie keer in de vorige eeuw hebben de kustbewoners van de Kaspische Zee zich laten verrassen door omkeringen van de trend. Toen de zeespiegel daalde in de jaren dertig dachten ze dat hij bleef dalen. En toen hij onverwacht begon te stijgen dacht men dat hij zou blijven stijgen, maar ook dat kwam niet uit. Zo worden wij keer op keer verrast door de natuur, en met het klimaat is dat net zo.

De natuur laat zich niet zo gemakkelijk voorspellen, laat staan beïnvloeden. Daarom kun je je beter aanpassen dan de hoogmoed te hebben dat je bestaande trends wel eens even zal kunnen ombuigen, zoals Kyoto pretendeert. Vraag maar eens aan de mensen in de Gangesdelta wat ze liever willen als de zeespiegel stijgt: minder broeikasgas in de lucht of een dijk om hun land. Als ik daar boer was zou ik het wel weten.

Dat er in de Middeleeuwen druiven werden verbouwd in Engeland is te lezen in H.H. Lambs Climate, History and the Modern World. Niet in Schotland, maar dat schreef ik ook niet. Verder is het nuttig om het boek Earth's Climate, Past and Future van W.F. Ruddiman, na te slaan over de rol van de uitzetting van zeewater bij de zeespiegelstijging, en de mening van de Utrechtse glacioloog Prof. Hans Oerlemans in de Volkskrant van vorige week na te lezen over de geciteerde artikelen in Science over het afsmelten van de ijskappen.

Bedenk dat in de vorige warme periode zonder ingrijpen van de mens de zeespiegel 3 tot 7 meter hoger stond, terwijl er veel minder broeikasgassen in de atmosfeer zaten dan nu. Bedenk dat aan het einde van de laatste ijstijd de zeespiegel twintig keer zo snel steeg als in de 20ste eeuw. Bedenk dat één enkele eruptie van het formaat van die van de Krakatau - en die is al over tijd - voor jaren een afkoeling van het klimaat kan veroorzaken die ons van spijt de haren uit het hoofd laat trekken dat wij ooit aan Kyoto begonnen zijn. We meten de natuur met de menselijke maat, niet met die van de natuur.

Het artikel van Salomon Kroonenberg is te lezen op www.nrc.nl/boeken