Natuur is een bioterrorist

Toen Ab Osterhaus zich eind jaren zeventig ging richten op virologie, werd hij voor gek verklaard: virussen waren bijna onder controle en het was toch eigenaardig om je te richten op een onderwerp dat vrijwel achterhaald was. Dat virussen dertig jaar later hot zouden zijn, kon niemand voorzien. Met de recente pandemieën is dan ook iets nieuws aan de hand: globalisering brengt nieuwe ziektes met zich mee, en nieuwe manieren van verspreiding. Hoe dat komt, legt Osterhaus uit in een openbaar hoorcollege dat op cd is gezet.

Goed idee: elke universiteit kent Studium Generale-lezingen, waarbij academici hun verhaal voor een algemeen publiek in begrijpelijke termen samenvatten. Zet er een opname-apparaat bij en je hebt een non-fictieluisterboek van wetenschappelijke allure.

Het klinkt te mooi om waar te zijn, en in het geval van Virussen is dat ook zo. Dat heeft niets te maken met het wetenschappelijk niveau - dat van Osterhaus staat buiten kijf, en voor zover er discussie bij collegae over een bevinding ontstond, drukt hij die zelf met verve de kop in: onzekerheid is geen kenmerkende eigenschap van de Rotterdamse hoogleraar. Het heeft er wél mee te maken dat geen enkele moeite is gedaan om de tekst aan te passen aan het cd-publiek. Dat begint al onmiddellijk, wanneer Osterhaus ons vertelt waar hij het ‘deze avond' over gaat hebben: zoiets is niet humeurverbeterend wanneer je 's ochtends in de file staat. En hoewel Osterhaus een vlot en bij vlagen onderhoudend verteller is, gaat zijn stopwoorden snel ergeren. Er is bijvoorbeeld erg veel ‘grappig'. En dat betreft meestal niet echt grappige zaken.

Storender is dat het niveau van de voorkennis wisselend wordt ingeschat. Waarschijnlijk kon Osterhaus de reacties in zijn collegezaal peilen, maar dat verklaart toch niet waarom hij het woord ‘vogelgriep' zo zorgvuldig mijdt ten faveure van ‘aviaire influenza' en vooral waarom het Engels zo vaak doorsijpelt, en echt niet alleen wanneer het om vaktermen gaat. Voor ‘farm' en ‘bat' bestaan heel gangbare Nederlandse alternatieven.

Inhoudelijk is het verhaal interessant en relevant, een mengeling van geschiedenis van de vakbeoefening en de recente stand van zaken. Wat iedereen natuurlijk wil weten: hebben we reden om bang te zijn voor het vogelgriepvirus? Om een lang verhaal kort te maken (ook zo'n steeds terugkerende formulering): ja. Zowel angst wordt sneller verspreid (omdat bij een dood jongetje op het Chinese platteland onmiddellijk een CNN- camera staat) als het virus zelf (export van vlees; groeiend toerisme).

Er zijn interessante vergelijkingen met terrorisme (‘natuur is de grootste bioterrorist') en minder relevante met de tsunamiramp (een voorbereid mens telt voor twee). Osterhaus vertelt met enthousiasme over eigen onderzoek en doet een pleidooi voor meer internationale samenwerking. Zijn verhaal is niet erg strak gestructureerd, wat geen probleem hoeft te zijn wanneer iemand voor je staat te vertellen, maar daarmee heb je nog niet meteen geschikt materiaal voor de eeuwigheid van een cd.

Ab Osterhaus: Virussen. Een hoorcollege over de geschiedenis van virussen, epidemieën en de virologie. Home Academy, 2 cd's duur ca. 2 uur euro 19,95