“Met België één vuist maken'

Bondscoach Marco van Basten filosofeert over de toekomst van het Nederlandse voetbal.

“Het niveau van onze competitie moet omhoog“.

Marco van Basten maakt zich zorgen. De bondscoach stelde vorig jaar dat AZ en FC Barcelona model staan voor het spel van Oranje. Beide teams doen het nog steeds goed in hun competities. AZ is zelfs hofleverancier geworden van het Nederlands elftal. Maar er zit qua niveau toch een wereld van verschil tussen het elftal uit Alkmaar en het Barça van Frank Rijkaard. “We moeten voorkomen dat we de concurrentiestrijd met het buitenland op een gigantische manier verliezen“, verzucht Van Basten te midden van de grandeur in hotel Huis ter Duin in Noordwijk waar hij deze week resideerde.

De oud-speler van Ajax en AC Milan vreest dat het gat tussen de eredivisie en de top van Europa groter wordt. Ondanks het feit dat de tribunes in de hoogste afdeling van de Nederlandse competitie goed bezet zijn en het ook sportief nog niet echt slecht gaat. Ajax, PSV, AZ en Heerenveen overwinterden immers in de Champions League en UEFA Cup. “Maar wanneer een club als AS Roma in Italië de komende jaren 135 miljoen euro aan tv-rechten krijgt, dan vind ik dat de verhoudingen volledig zoek zijn. Het hele Nederlandse voetbal moet het doen met 70 miljoen euro aan tv-rechten.“

Van Basten meent dat er iets moet gebeuren om de kloof te verkleinen. Hij heeft de voorbije weken nagedacht over een oplossing. “We dienen ons te verenigen. Volgens mij moeten Nederland en België samen een competitie opzetten. Dan kunnen we gezamenlijk een vuist maken naar het geweld van landen als Engeland, Spanje, Italië, Frankrijk en Duitsland. Daar smijten ze met geld. De grote voetballanden zuigen ons leeg. In mijn periode als profvoetballer speelden vier, vijf Nederlandse spelers in het buitenland. Nu wel vijftig. Dat is niet goed. Je wilt met z'n allen een aantrekkelijke competitie zien. Kijk naar Ajax. Trainer Danny Blind moet spelers opstellen van achttien, zeventien en zelfs zestien jaar. Jongens die net komen kijken, maar er worden wel topprestaties van ze verwacht. Als supporter zou ik me afvragen: “Waar zit ik nu naar te kijken?' Als ik A-junioren wil zien, ga ik wel op zaterdag langs de lijn staan. Of op maandag naar het tweede elftal. Dan hoef ik geen dure seizoenkaart te kopen. We moeten zorgen dat we in Nederland topvoetbal behouden. Anders wordt het echt middelmatig en daar is geen enkele toeschouwer bij gebaat.“

De gedachten van Van Basten zijn niet nieuw. Het was jarenlang een stokpaardje van oud-PSV-voorzitter Harry van Raaij om een Benelux-competitie te starten. De ideeën stuitten op weerstand bij de UEFA, waar Van Raaij zelfs persona non grata werd verklaard.

Onlangs werkte Van Basten een ruwe schets van zijn plan uit. “Je zou met zestien clubs moeten beginnen“, legt Van Basten uit. “De beste clubs samenvoegen in één League. De Nederlandse competitie is beter dan die in België. Bovendien wonen hier meer mensen. Daar zou je een rekenmodel op los moeten laten. Dan kom je op tien Nederlandse en zes Belgische clubs. De Competitie der Lage Landen. Ik noem maar een dwarsstraat. Het maakt niet uit van wie het idee uiteindelijk is. Het niveau moet omhoog. Bij ons én bij de Belgen.“

Van Basten ziet de “Competitie der Lage Landen' ook als mogelijk alternatief voor de play-offs. De plannen voor de nieuwe competitieopzet werden uitgewerkt voor zijn aanstelling. De bondscoach plaatste er van meet af aan vraagtekens bij. “Van de play-offs gaat het niveau van de Nederlandse competitie niet omhoog. Dat gebeurt wel als Anderlecht, Brugge, Standard of Gent in plaats komen van RBC, Sparta en Willem II. Zo'n competitie wordt minder voorspelbaar. Toeschouwers zijn dan ook meer geïnteresseerd.“ Toch vindt hij dat de play-offs een kans moeten krijgen. “Al zijn het dezelfde wedstrijden als die tijdens het seizoen worden afgewerkt. Aan de hand van een evaluatie moeten we straks kijken of we ermee doorgaan.“

Beseft de bondscoach wel dat zijn idee voor een Competitie der Lage landen op verzet zal stuiten? “Je krijgt natuurlijk veel protest van clubs die niet meedoen. Zij spelen liever tegen Ajax en PSV dan tegen elkaar. Er zullen ook mensen zijn die zich afvragen of het wel zo leuk is om uit tegen AA Gent te voetballen. Maar je zult compromissen moeten sluiten. Je kunt straks meer spelers behouden, je ontvangt meer geld uit tv-rechten. Je mag ook met meer clubs deelnemen aan de Europese competities, want je hebt een groter aantal punten. Het zou een heel gezonde ontwikkeling zijn voor het Nederlandse en Belgische voetbal. Ze willen toch samen het wereldkampioenschap binnenhalen voor 2018? Als je dan kan aantonen dat je gezamenlijk een competitie kunt organiseren, geef je een goed signaal af aan de wereldbond FIFA.“

Om zijn gedachten te kunnen uitvoeren zou de structuur binnen de KNVB moeten veranderen. Van Basten: “We staan nu zevende op de ranglijst voor het aantal clubs per land in de Europa-Cuptoernooien. Die plek moeten we minimaal zien te behouden. Negentig procent van de punten worden vergaard door de vier topclubs (Ajax, Feyenoord, PSV, AZ, red.). Maar deze clubs moeten wel steeds met al die anderen rekening houden, want hun stem weegt even zwaar. Je kunt clubs niet uitsluiten voor vergaderingen. Je zou wel een verschil in stemrecht kunnen maken. Je moet er op een verstandige manier mee omgaan. De belangen van de grote clubs moet goed worden behartigd. En de rest mag niet wegzakken. Het alternatief is dat we doorgaan zoals nu. De afgelopen dertig jaar hebben we nog wel eens een Europa Cup gewonnen. Maar de krachtsverschillen in het internationale voetbal kristalliseren zich steeds meer uit. De rijken worden rijker, de armen armer.“

Na enige aarzeling geeft Van Basten zijn visie op de huidige situatie bij Ajax, zijn voormalige werkgever. De Europese topclub van weleer heeft dit seizoen moeite zich bij de beste vijf teams in de eredivisie te scharen. “Het is wel gek dat Ajax van kleine clubs niet meer kan winnen. Als Ajax van FC Groningen verliest, grote moeite heeft met Roda JC en er thuis tegen NAC maar een 1-1 uit weet te slepen, is dat niet goed. Als je kijkt naar de begroting van Ajax en die vergelijkt met de budgetten van andere clubs, kun je je afvragen hoe dat in hemelsnaam komt.“

Net als vele voetballiefhebbers valt het van Basten op dat Ajax zijn spelers niet meer verliest aan Europese topclubs, maar aan minder grote clubs in het buitenland. Nigel de Jong en Rafael van der Vaart vertrokken naar HSV, Steven Pienaar tekende bij Borussia Dortmund. “Ajax is voor veel spelers een eindstation in hun opleiding geworden. Zij zien de club niet meer als de top. Dat is fnuikend. Als spelers van 20, 21 jaar al naar een club in Hamburg gaan, vind ik dat een zorgelijke zaak. Niet alleen voor Ajax maar voor het hele Nederlandse voetbal.“

De eindhalte voor Van Basten als bondscoach is misschien het Europees kampioenschap over twee jaar in Zwitserland en Oostenrijk. Althans, tot en met dat toernooi loopt zijn contract bij de KNVB nog door. “Ik houd me nog niet bezig met de periode erna. Ze vragen me wel eens: “Wat is je ambitie?' Dat weet ik eigenlijk niet. Ik heb het uitstekend naar mijn zin bij de KNVB. Wat ik doe probeer ik zo goed mogelijk uit te voeren. Ik ben niet bezig met een trainerscarrière. Het zou zo maar kunnen dat ik over twee jaar zeg: “Het is leuk geweest'.“