Meer dan alleen maar een ‘bitch'

De Nederlandse hiphopcultuur wemelt van de mannen. Maar sinds kort hebben zij concurrentie van zo'n tien vrouwen, die op het punt van doorbre-ken staan. Al worden ze op het podium nog uitgejouwd.

Zo praat rapper 50 cent over vrouwen: ‘Man you should see the pretty bitches that be sexin' me/ They suck cock that make 'em hot, I just let 'em stand next to me'. Zulke teksten zijn illustratief voor de macho, misogyne cultuur van de gangsta rap, waarin vrouwen gelden als gewillige gebruiksvoorwerpen. Indien ze zich al niet vrijwillig onderwerpen aan de ruige rapper, gaan ze in elk geval gemakkelijk overstag voor de stapels bankbiljetten in zijn baggy pants.

Onder de vele videoclips die als gevolg van die stereotiepe, vrouwonvriendelijke voorstelling nu in de politiek onder vuur liggen, is er één in dit opzicht alleszeggend: daarin haalt rapper Nelly met een triomfantelijk gebaar zijn creditcard door de bilspleet van een gedwee voorovergebogen dame. Nu is gangsta rap weliswaar slechts één, marginale stroming binnen de verder heel veelzijdige hiphopcultuur, een deel van de mainstream hiphop heeft uit commerciële overwegingen dezelfde denigrerende denkbeelden omarmd.

Door die denkbeelden voelen vrouwen zich niet gauw thuis in de hiphopcultuur, althans: vrouwen die een andere ambitie hebben dan heupwiegend en bilschuddend in bikini langs een zwembadrand te staan. De geschiedenis van de hiphop toont opvallend weinig - zichtbare en succesvolle - vrouwelijke vertolkers. Queen Latifah, een van de eerste Amerikaanse female mc's (van master of ceremony = rapper) kon rekenen op enig respect, en tegenwoordig handhaaft Missy Elliott zich aardig in de hitlijsten. In Groot-Brittannië was Miss Dynamite een poosje een serieuze speler - totdat ze zwanger werd. De originele Brits-Indische M.I.A is daar nu ook een grote belofte.

In Nederland is het sinds het tragische einde van de Charming Crew (de drie leden kwamen om bij een auto-ongeluk) begin jaren tachtig schrikbarend stil. Vrouwelijke mc's als Misstrezz, Empress en Melodee zijn wel al lang actief, maar voornamelijk in de underground scene. Binnenkort wordt de zichtbaarheid van female mc's in de vaderlandse hiphop groter. En dat zou aan die muziekstroming een interessante nieuwe impuls kunnen geven.

Hoeveel vrouwen er in ons land precies rappen, is niet bekend. Maar vast staat dat er momenteel een stuk of tien op het punt staan om serieus door te breken. En dan is ‘doorbreken' in dit geval een breed begrip, variërend van serieuze erkenning krijgen in de underground of samenwerken met Ali B. Wie zijn deze doortastende dames?

Variatie

Zoals bij elke uitsluitend op basis van geslacht bijeengebrachte groep is van een homogeen gezelschap bij deze vrouwen geen sprake. Hun individuele imago, stem en stijl lopen al net zo uiteen als de vorm van hun succes. Tifen bijvoorbeeld is een half-Franse, 22-jarige studente cultureel-maatschappelijke vorming, die in speels algemeen beschaafd Nederlands rapt over onderwerpen als materialisme, kapitalisme, en misstanden in de grote stad. Ze wordt geregeld gevraagd voor poëziefestivals als Palabras en Mooie Woorden en werkt aan een dichtbundel, Verkorte verlangens. Haar eerste, in eigen beheer uitgebrachte album noemde ze Sublimatie, vrij naar Sigmund Freud: ‘Het omzetten van primaire driften in maatschappelijk geaccepteerde creativiteit, dat doe ik ook. Tenminste, niet per se seks en agressie, maar wel woede, en verdriet.’ Ze leest verder niet zo heel veel Freud, maar dit vond ze wel een interessante term.

Het contrast met Miss Dee zou niet groter kunnen zijn. Deze twintigjarige politiek vluchtelinge uit Iran werd kapster naast haar rapcarrière, heeft net haar diploma voor nagelstyliste gehaald en klust parttime bij in een zonnestudio. Miss Dee maakt net zo makkelijk Duitstalige partytracks als een zwaarmoedige single voor het Rode Kruis - hoewel haar expliciete taalgebruik daarvoor wel wat moest worden gepolijst. Kleedt Tifen zich nonchalant, bijna gewoontjes - T-shirtje, spijkerbroek - Miss Dee is van top tot teen gehuld in de vrouwelijke variant van hiphopmerk Kani, Kani Lady, haar kledingsponsor. Dat betekent: veel zwart, fluweel en leer, met graffiti-achtige opdruk en steevast een stoere baseballcap, waaronder haar ogen geheimzinnig schuilgaan. Anders dan de meeste femcees (van female mc) heeft Miss Dee bovendien een heuse manager, Abdel Amroui van Streetkingz Management.

Ook onder de andere femcees is de variatie groot. De Arubaanse Poison Ivy bijvoorbeeld rapt én zingt, in onder meer het Nederlands, Spaans en Papiaments. De van oorsprong Ghanese CIA veranderde haar naam van Christian in Action naar Clara in Action (dat was toch toegankelijker), en begon rapteksten te schrijven omdat een heel boek niet lukte. De Marokkaanse Bad Brya rapt stoer in het Engels en hult haar stevige postuur op het podium steevast in een leren Adidas-trainingspak. Melodee is net afgestudeerd als bestuurs- en organisatiewetenschapper en treedt binnenkort op in Japan. En Goldy, die op haar twaalfde al meerapte op Extince's single Zoete inval combineert in haar clip vrouwelijk bilschudden met het typisch mannelijke braggen (opscheppen) over de eigen rapkwaliteiten.

Vrouwenpower

Wat al deze verschillende vrouwen gemeen hebben is hun uitzonderlijke, tamelijk eenzame positie in een door mannen gedomineerde wereld. Hierdoor ontmoeten ze soms verbazing, vooroordelen, zelfs vijandigheid, bij hun mannelijke collega's en het grotendeels mannelijk publiek. Miss Dee is op het podium geregeld uitgejouwd.

Goldy, die misschien al het langst in het mannenwereldje meedraait, trekt zich daar niets van aan en draait de rollen eenvoudig om. Verbaal schopt en slaat ze net zo hard als haar mannelijke tegenstrevers, maar de vorm van haar clip is een volmaakte omkering van verhoudingen: hier wordt de rapster zelf omringd door een schare halfnaakte, slaafse, onderdanige mannen. Dat is niet de oplossing die Tifen kiest: ‘Goldy doet in feite heel macho, en dus wezenlijk niet veel anders dan die gangsta rappers.’ Zelf besteedt zij het liefst gewoon niet te veel aandacht aan die man-vrouwzaken. En als ze het wel doet, vergeet ze niet te vermelden dat haar uitzonderingspositie ook voordelen heeft. Zoals in het refrein van Chill d'r onder: ‘Als gozer was ik minder in het oog gesprongen/ Maar geef toe: je had me toch wel dope gevonden/ Laat mijn tekst uitmonden en chill d'r onder/ Gasten noemen het bijzonder.' Tifen: ‘Ja, het valt op als je als meisje rapt in Nederland, omdat we maar met zo weinig zijn. Dat heeft soms voordelen, je krijgt makkelijker aandacht. Maar met deze tekst wil ik eigenlijk ook zeggen dat sekse er juist niet toe doet. Ik word gewaardeerd omdat mijn teksten origineel zijn, en fris in het oor klinken. Als jongen had ik daar ook naar gestreefd, dus was het waarschijnlijk niet anders geweest.’

Maar volgens voormalig kapster Miss Dee is er wel degelijk sprake van strijd tussen de seksen. ‘Heel veel foute ideeën over vrouwen komen door de stereotypen in de hiphop. Maar als een vrouw dan gaat rappen, kan zij er iets aan doen, kan zij háár stem, háár mening laten horen en zo tegenwicht bieden. Miss Dee voelt zich snel geroepen om op te komen voor de underdog (‘Ik zet slakjes op het fietspad ook altijd netjes in de bosjes’), en omdat ze zich graag wil inzetten voor de samenleving, werkte ze samen met het Rode Kruis. In april brengt ze in het kader van die samenwerking een single uit, Een nieuwe kans, over haar moeder en haar vlucht uit Iran. Daarna volgen nog drie singles. Maar intussen werkt ze met manager Abdel, die daar wel brood in ziet (hij heeft alle domeinnamen al geclaimd), ook aan een grote female mc tour. Miss Dee: ‘Die staat helemaal in het teken van ‘vrouwenpower'. Ik wil die mannen eigenlijk gewoon een beetje buitensluiten, serieus.’

Ook hiphoporganisatie Trackbilda vroeg met een femcee tour al eens aandacht voor ‘de vrouwelijke mc', en hiphopsites nlhiphop.nl en mixin.nl besteden eveneens speciale aandacht aan het fenomeen.

Rythm and Poetry

Melodee wordt er een beetje moe van, van dat ‘mannen tegen de vrouwen' en andersom. Omdat iedereen haar altijd vraagt of het in de hiphopwereld niet moeilijk overleven is voor een vrouw, heeft ze er zelfs een tekst over geschreven: ‘People always ask me and this is my word/ Mel, isn't it hard to be a girl in a mansworld?/ I gotta say I never saw it that way/ Hiphop is my life I live it every day'. De 24-jarige Melodee ‘doet gewoon haar ding', al sinds 1998, en is daar tevreden mee. ‘Ik vind het helemaal niet moeilijk om te opereren in zo'n machowereld, en ik erger me er ook niet aan. Ik concentreer me gewoon op het afronden van mijn album, La Melodia dat van de zomer verschijnt.’

Hoewel ze het niet per se wil vertalen in een man-vrouw-conflict (‘Ik ben enorm geïnspireerd door verschillende mannelijke rappers’), baart het seksisme in een deel van de mainstream hiphop ook Tifen wel degelijk zorgen. Ze gaf een keer een workshop waar een piepjonge jongen plots met een schokkende, zelfgeschreven tekst kwam. Tifen: ‘Ik denk dat ze denken dat dat zo hoort.’ Dat is volgens haar zeker niet enkel de schuld van de mannelijke rappers: ‘Zo'n Beyoncé die sexy staat te shaken draagt zélf ook aan die stereotypen bij.’ Haar oplossing: laten zien wat ze kan, overtuigen met andere kwaliteiten dan borsten of een blote buik. Ook daar schreef ze over, in Po Po Poëzie: ‘Ik erger me aan mainstreem, laat mn reet zien/ aan iedereen die zich kleedt als een sugar babe, je weet/ Ik steel de show omdat ik propz in mn zak steek/ Deze poëet neemt je beet in 1 lettergreep.'

Zowel Miss Dee als Tifen denkt dat de doorbraak van vrouwelijke rappers niet lang meer op zich zal laten wachten. Dat het even duurde, heeft zeker met de mannelijke dominantie te maken, maar wellicht ook met gebrek aan durf bij de vrouwen. En met het feit dat vrouwen weinig behoefte hebben om deel te nemen aan de populaire mc battles, die voor veel mannelijke rappers een belangrijk podium gebleken zijn. Miss Dee: ‘Mannen vinden het belangrijker om direct met elkaar de competitie aan te gaan.’

Wat kunnen vrouwen volgens hen nog toevoegen aan de hiphop? Tifen: ‘Laten zien dat hiphop méér is dan alleen maar bitch en ho, dat rap een kunstvorm is waarmee je veel meer kanten opkunt dan alleen het onderlinge gebattle.’ Opvallend aan al deze vaderlandse femcees is in elk geval dat hun teksten echt ergens over gaan. Over maatschappelijk onrecht, materialisme, het milieu. En ze durven, anders dan de meeste mannen, hun échte gevoelens te tonen. Miss Dee rapt openlijk over een man die haar heeft gedumpt, Tifen heeft een autobiografisch nummer over een verbroken vriendschap. ‘Rap stáát ook voor ‘rythmn and poetry', maar ik denk dat heel veel mainstream rappers dat zijn vergeten.’ Hoewel, de eerlijkheid gebiedt te zeggen: er is de laatste jaren, zeker in Nederland, wel een verschuiving zichtbaar naar wat geëngageerdere rap. Tifen: ‘Misschien voelen vrouwen zich daar beter bij thuis.’