Enge dingen van alle tijden

‘Het einde is nabij', lezen de kinderen van groep 7 en 8 van de Regentesseschool in Utrecht. Het staat geschreven op een bordje bij de ingang van Eng, een tentoonstelling over angst voor rampen en ziekten en voor de toekomst.

De onheilspellende tekst wordt gevolgd door een serie krantenknipsels die uitvergroot aan de muur hangen. Nieuwskoppen over de vuurwerkramp in Enschede, de vogelgriep en terroristische aanslagen.

In donkere, van elkaar afgesloten ruimten worden in deze tentoonstelling niet alleen enge dingen van tegenwoordig, maar ook uit het verleden en de toekomst op verschillende manieren in beeld gebracht.

Op de grond ligt een middeleeuwse man, gemaakt van papier-maché. Hij maakt rochelende geluiden; hij heeft de pest. De kinderen moeten er vooral heel hard om lachen. Hebben we hier te maken met uitzonderlijk stoere kinderen, of is het misschien zo spannend dat ze er giechelig van worden? Linn (11) lacht niet. ‘Ik ben ook wel eens bang voor ziektes’, zegt ze.

Verderop lopen Jill en Malou langs een heks in een vitrine. De heks verdwijnt met haar benen in het vuur. Ze moet op de brandstapel. In het verleden waren mensen niet alleen bang voor heksen, maar ook voor zigeuners. En heel lang geleden, in de zesde eeuw voor Christus, waren terpbewoners blijkbaar ook ontzettend eng.

Als je je hoofd door een gat in de muur steekt, zie je foto's uit het heden: portretten van extreem-rechtse jongens en meisjes. Die zijn bang voor mensen met een andere huidskleur. Wij zijn weer bang voor die extreem-rechtse jongens en meisjes.

Angst voor de ander is dus, net als angst voor ziektes, ook niet nieuw. De tentoonstelling leert dat enge dingen van alle tijden zijn. Zijn wij nu eigenlijk banger dan vroeger? Eva (12) denkt van wel. ‘Mensen maken elkaar bang door veel met elkaar over enge dingen te praten’, zegt Eva. ‘Vroeger waren er geen e-mail en telefoon, nu wel. Daardoor praten mensen meer met elkaar.’ Zij staat voor een lijst met toekomstige dingen waar mensen ooit bang voor waren. In 1999 dachten we dat de computers het met de millenniumwisseling zouden begeven. En een paar jaar eerder waren mensen bang dat ze van mobiel bellen oorkanker kregen. ‘Voor ziektes ben ik niet bang’, zegt Jonathan (11). ‘Daar zijn nu toch medicijnen voor. Mensen zijn nu veel banger voor oorlogen.’

Tentoonstelling Eng is t/m 31 mei te bezoeken in Vredenburg, Utrecht. www.anno.nl