‘En dan wil de kippenboer zich ophangen'

Bij een ruimingsoefening in Dirksland bij een verwachte uitbraak van vogelgriep wordt niets aan de verbeelding overgelaten.

Ruimen met paspoort.

‘Laat maar komen die ruimers’, roept iemand vanuit een tent op een dijk bij Dirksland op Goeree-Overflakkee. De tent is zojuist in een kwartier opgezet door de brandweer. De ruimers staan te wachten in de gure wind. ‘Mag ik uw identiteitsbewijs’, vraagt een medewerker. Dat hebben de meeste ruimers niet bij zich. ‘Hoezo identiteitsbewijs?’, vraagt een ruimer met een buitenlands accent. ‘Mijn paspoort ligt in de auto.’ Eerst halen dan maar. ‘Anders mag je niet ruimen.’

Op de dijk staan tientallen auto's: brandweerwagens, ziekenauto's en politiebusjes. Hier wordt iets groots verricht. Het is een grootschalige oefening in het ruimen van een kippenboerderij die door vogelgriep is getroffen. Zogenaamd, want in werkelijkheid is ondanks het onderzoek op duizenden dode vogels nog altijd geen virus aangetroffen in Nederland. De oefening wordt gehouden door de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) Rotterdam-Rijnmond, samen met drie GGD's in de regio en brandweer en politie. Woensdagmiddag om 17 uur hebben de hulpverleners vernomen dat er in Dirksland zogenaamd een verdacht virus is aangetroffen. Een dag later, om 12 uur 's middags, kwam het bericht dat het inderdaad vogelgriep betreft. Er is een crisisteam gevormd. En vandaag, binnen 48 uur na de melding van een verdenking, staan de hulptroepen paraat.

Het scenario voor de oefening is geschreven door Frans Versteegen van de GHOR, een organisatie waarvan er in geheel Nederland 25 bestaan. Hij heeft 26 rollen geschreven. De belangrijkste rol is die van de eigenaar van de kippenfarm, een man die met drie kinderen en een nicht op het bedrijf met twintigduizend kippen woont. Hij zal zo dadelijk, kort nadat de ruimers zijn erf hebben betreden, ‘doordraaien’, zo heeft Versteegen verzonnen. ‘Hij gaat touwen zoeken om zich te verhangen, de politie moet eraan te pas komen om hem in toom te houden’, zegt Versteegen. Naast Versteegen staat figurant Ton Hoffman. Hij speelt een journalist die in de weg loopt. ‘Ik ben zojuist gearresteerd’, vertelt hij. ‘Ik was onder de afzetting gekropen omdat ik niks met de persvoorlichters te maken wilde hebben, ik wilde natuurlijk de eigenaar van het bedrijf zelf spreken. Vrije nieuwsgaring, hè.’

De ruimers worden nu geregistreerd en krijgen een pasje. Ze worden in witte pakken gehesen, krijgen passende brillen opgezet en doen mondkapjes voor. Met overschoenen aan lopen ze achter hun begeleider aan, op weg naar de boerderij vijfhonderd meter verderop. Na acht uur ruimen zullen ze terugkeren. Dan krijgen ze psychosociale hulp, en zullen ze ontsmet worden volgens het zogenoemde asbestprotocol. De brandweer heeft vanochtend een geïmproviseerde douche vervaardigd. Helaas komt er alleen nog koud water uit.

Het doel van een oefening als deze is vooral te zorgen dat er tussen allerlei instanties goed wordt samengewerkt, zegt Regionaal Geneeskundig Functionaris (RGF) Jan Christiaanse, een van de leiders van de oefening. ‘Politie, brandweer en geneeskundige hulpdiensten moeten precies weten wie wat op welk moment doet.’ Zo niet, dan zijn de ruimers al vertrokken naar de boerderij als de GGD's arriveren om hen goed te instrueren.

Een tweede belangrijk doel van de oefening, vertelt Christiaanse, is om anders dan drie jaar geleden, bij de vorige uitbraak van aviaire influenza, te voorkomen dat de ziekte wordt verspreid door ruimers, dierenartsen en andere personen die met besmette bedrijven in aanraking zijn geweest. ‘Wat wij nu heel goed weten, is dat zelfs via een klein beetje mest dat aan de kleding of schoenen blijft plakken, de ziekte verspreid wordt’, zegt arts-infectieziektenbestrijding Paul Mertens. Alle ruimers moeten daarom niet alleen in volkomen beschermende kleding zijn gestoken, ze moeten ook vooraf gevaccineerd zijn tegen de reguliere wintergriep. En ze moeten allemaal tamiflu hebben gekregen, een virusremmer. ‘Wat we willen voorkomen is dat het virus van de vogelgriep zich vermengt met de menselijke griep’, zegt Mertens.