De Matthäus Passion schakelt nu over van modaal op mini

De Nederlandse Bachvereniging, die sinds 1922 vanuit Naarden met een modale Matthäus Passion streed tegen de Amsterdamse mega-Matthäus van Willem Mengelberg, slaat in de Nederlandse Matthäus-traditie voor de derde keer een nieuwe weg in.

In 1983 werd overgeschakeld op de ‘authentieke' uitvoeringspraktijk. Vanaf dit jaar gaat de Bachvereniging op initiatief van artistiek leider en dirigent Jos van Veldhoven nog een stap verder op het ‘authentieke' pad. Dat is de trend sinds Joshua Rifkin en Paul McCreesh een enkelvoudige vocale bezetting bepleitten. Op die - omstreden - wijze zou de Matthäus worden uitgevoerd zoals Bach dat destijds moet hebben gedaan in de Thomaskirche in Leipzig.

De vocale bezetting van de Matthäus met twee koren, twee orkesten en twee stel solisten is fors verminderd. In 2004 waren er nog 91 uitvoerenden. De eerste uitvoering in 2006, gisteravond in Haarlem, telde er slechts 56.

Naast de Evangelist zijn er nog twee keer vier solisten over. Met een versterking van twee keer vier extra zangers (‘ripienisten', ook voor de kleinere rollen) zingen zij ook de koren en koralen. Dat zijn nog altijd twee keer zoveel zangers als Rifkin en McCreesh willen. Er is dus nog ruimte voor een toekomstige halvering van deze mini-Matthäus tot een micro-Matthäus. Ècht ‘authentiek' is ook deze versie immers niet: in concertzalen ontbreekt de kerkakoestiek en er zingen, anders dan bij Bach, nog steeds vier vrouwen mee.

De andere aanpak bewees zich niet onmiddellijk als een verbetering. Het openingskoor klonk wat wisselvallig, de zestien zangers konden zich soms met moeite handhaven, de zeven jongenssopranen klonken heel erg ijl. En ook verderop was in de lastige balans veel erg breekbaar en vooral timide in expressie en dramatiek.

In het tweede deel ging dat alles aanmerkelijk beter. Dankzij de stevige inbreng van de onvolprezen evangelist Nico van der Meel, de forse Pilatus van Bas Ramselaar, de altijd klaaglijke alt Kai Wessels, de steeds prominentere Christus van Charles McLeod en de goede aria's van sopraan Susanna Rydén, Pascal Bertin en Peter Harvey was de Matthäus van de Bachvereniging weer op ouderwets niveau.

De voornaamste winst is de klank van koren en koralen. De gebruikelijke gelijkgeschakelde koorklank is niet meer, want hier staan slechts zestien zangers, allen solisten en vrijwel steeds individueel hoorbaar: een hoogst bijzondere ervaring. Wel jammer voor het vaste koor van de Bachvereniging! Dat rest dezer dagen het zoeken naar een meezing-Matthäus.

Concert: Matthäus Passion van J.S. Bach door de Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven. Gehoord: 30/3 Philharmonie Haarlem. Herh.: t/m 15/4. www.bachvereniging.nl