700 keer de wereld bloot

‘Dit artikel onthult feiten die voor de kinderen en andere familieleden van Jan Tinbergen schokkend zouden kunnen zijn. Daarom heeft de auteur van tevoren toestemming gevraagd van de familie het stuk in deze vorm te publiceren.' Zo besluit de econoom Jan Pen zijn artikel ‘Jan Tinbergens testament' in Hollands Maandblad. Je verwacht een verschrikkelijke onthulling over de gerespecteerde Nobelprijswinnaar, maar dat valt mee. Jan Tinbergen blijkt wegens een wetenschappelijk artikel dat in 1942 in een Duits tijdschrift is gepubliceerd voor een zuiveringscommissie te zijn gesleept. Weliswaar werd hij vrijgesproken, maar het feit alleen al dat iemand na de oorlog ‘gezuiverd' moest worden, kon ernstige reputatieschade met zich mee brengen. Kennelijk geldt dit tot op de dag van vandaag, want Pen, die zijn vermoeden over Tinbergens martelgang van zestig jaar geleden bevestigd wilde krijgen, merkte dat niemand er graag over wil praten. ‘Het heeft mij vele telefonades gekost - onder andere met het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie - voor ik dit simpele feit boven water kreeg.'

Pens artikel, waarin hij ook over zijn eigen zuivering schrijft, siert het 700ste nummer van het in 1959 door K.L. Poll opgerichte tijdschrift. Hoofdredacteur Bastiaan Bommeljé zegt grote woorden bij dit jubileum te willen vermijden. maar slaagt daar niet in . Zijn ‘redactioneel' over de grenzen van de kenbare wereld ronkt als vanouds (‘De essays in dit tijdschrift leggen de structuur van die wereld bloot', toe maar). Voor deze keer zij hem de grootspraak vergeven. Het is een prestatie van formaat om een tijdschrift als Hollands Maandblad draaiende te houden. Bovendien kan nummer 700 als een hoogtepunt worden beschouwd met prozabijdragen van onder anderen Hugo Brandt Corstius, Arnon Grunberg, Maarten 't Hart en Tommy Wieringa en verrassende poëzie van duizendpoot Bas van Putten.

Twee artikelen detoneren enigszins in aflevering 700. Mohammed Benzakour houdt een idioot pleidooi om in het Nederlandse strafrecht bij een crime passionel (zou eerwraak daar ook onder vallen?) strafverminderende omstandigheid in te voeren en Margriet de Koning Gans beklaagt zich over de literaire kritiek in NRC Handelsblad.

Nu is dat laatste op zichzelf van harte welkom, maar baseer je dan op feiten. Zo verwijt De Koning Gans mij dat ik in een ‘bespreking' Henk van Woerdens roman Ultramarijn verkeerd heb geïnterpreteerd. Dat had gekund, ware het niet dat ik Ultramarijn niet heb besproken. De polemiste verwijst naar een (geautoriseerd) interview dat ik met de kort daarna overleden schrijver maakte en waarin hij zélf zijn roman uitlegde. Volgens De Koning Gans heeft de auteur dus zijn eigen boek niet begrepen. Ook de discussiebijdragen van Pieter Steinz en Arjen Fortuin aan de rubriek De leesclub ziet zij aan voor recensies. Elementaire kennis van genres zou haar kritiek ten goede komen.

Toch maar aanschaffen, dit 700ste nummer. Alleen al de illustraties van jarenlange Hollands Maandblad-medewerkers als Lucebert, Constant, Dirkje Kuik, Jaap Hillenius, Peter Vos en Charlotte Mutsaers maken deze aflevering van het jarige tijdschrift tot een collector's item.

Hollands Maandblad 700. 2006, nr.3 Nieuw Amsterdam, euro 5,95