Wie was onze volksschrijver?

Gerard Reve, is dat niet die beroemde schrijver van weleer? Wiens boeken van hetzelfde naar het schijnt hoge niveau waren als die van Harry Mulisch en W.F. Hermans. Reve was toch die rare man wiens boeken mijn vader verslond, niet alleen omdat hij zo mooi kon schrijven maar ook omdat hij een flikker was? Zo ongeveer, meen ik, zullen veel jonge lezers het belang inschatten van 'onze volksschrijver'.

Met die houding zouden jongeren gisteravond gekeken kunnen hebben naar de derde aflevering van Profiel - een 13-delige reeks biografieën uit de wereld van voetbal, cultuur, literatuur en economie. Gerard Reve - de volksschrijver en de verrekijk, een tweeluik. Nou en? Nou, gewoon omdat Gerard Kornelis van het Reve zijn tijd ver vooruit was. Zo ongeveer zou mijn antwoord op de jeugdige distantie en onwetendheid kunnen luiden.

Reve schepte er een groot genoegen in mensen in verwarring te brengen, in zijn boeken en vooral wanneer hij op de televisie werd geïnterviewd, zo zou ik met mijn pleidooi verder gaan. Zo zei hij eens ter verduidelijking: 'Af en toe trek ik weer eens een register open, steek ik m'n kop uit het raam, en dan verschijn ik met m'n harses weer eens in het verrekijkruitje. Dan zeg ik maar weer iets volslagen krankzinnigs, begrijp je. Het is eigenlijk om zoveel mogelijk verwarring te zaaien in het kamp van de tegenstander.'

Maar waarom nu, op woensdag 29 maart en 5 april 2006? Een afdoend antwoord moet ik schuldig blijven. Mogelijk omdat Reve domweg past in het profiel van de reeks portretten die Humanistische Omroep en KRO willen brengen: wat zijn iemands drijfveren en waarom? Zo was vorige week de ex-voetballer Winston Bogarde de mens om wie het programma draaide. Ook een man die verwarring zaaide in het kamp van de tegenstander.

Een ander motief om uitgebreid (tweedelig, in totaal vijf kwartier) een 'hommage' aan Reve te brengen zou diens naderende dood kunnen zijn. Maar niets is me daarover duidelijk geworden. De goede, oude Gerard verblijft sinds vorig jaar mei in een verpleeghuis, wegens Alzheimer. Zo wist ik. Volgens een berichtje van 19 februari op www.nadertotreve.nl is Reve nog niet stervende. Volgens vriend Joop Schafthuizen was de volksschrijver aardig opgeknapt. Op 18 februari hadden ze al weer samen een stuk appeltaart gegeten.

Reve mag dan op weg naar het einde zijn, de kans dat hij vóór het tweede deel van zijn profiel sterft is gering. Maar het is niet uitgesloten dat de maakster van het portret, Maud Heus, aan een verscheiden van de 82-jarige schrijver heeft gedacht. Zonder daar aandacht aan te schenken. Mogelijk zien we volgende week meer.

Het portret van Reve is een collage van fragmenten uit televisieopnames. Herinneringen aan oude tijden, vooral aan de commotie in de duffe samenleving van veertig jaar geleden die Reve teweegbracht. Over zijn waanzin, acteertalent, megalomanie, humor, puberale gekte en chaotisch denken. Kreten als 'Mijn koninkrijk is niet van deze wereld', 'Ik ben [slechts] koning van de Kalverstraat', 'Ik ben mannelijk lid van de RK kerk', 'Kunst wil niets bewijzen, kunst heeft ook geen nut'. Ondeugend en uitdagend, zoals de voordracht van zijn gedicht 'Voor eigen erf', dat eindigde met 'Op naar de blanke macht!'.

Toch mag meer worden verwacht van dit profiel. Of vraag ik als oudere man die al zijn boeken heeft verslonden te veel? Ik moet denken aan de scène waarin Reve met een grote teddybeer op schoot tegen kinderen zegt hun ouders te vragen zijn boekjes De avonden, Op weg naar het einde en Nader tot u te kopen. 'Kost maar 8,50.' Zoiets zou voor jonge kijkers weer gedaan moeten worden. Zodat ook zij weten wie toch die Reve was.