Voor VVD'ers valt er straks echt wat te kiezen

Minister Rita Verdonk overweegt zich kandidaat te stellen voor het lijsttrekkerschap van de VVD. Als ze het doet, hebben de leden in elk geval echt iets te kiezen.

Het worden spannende dagen voor de VVD. Gaat Rita Verdonk (minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie) voor het lijsttrekkerschap van de VVD of toch niet?

Voor naaste medewerkers was het al langer duidelijk: Verdonk is, in de drie jaar dat ze minister is, verslingerd geraakt aan politiek. Ze ziet voor zichzelf een toekomst in Den Haag weggelegd, zeggen betrokkenen.

Drie weken geleden, toen fractievoorzitter Jozias van Aartsen zich na het verlies van de VVD bij de gemeenteraadsverkiezingen terug trok, liet Verdonk nog stellig weten juist geen ambities te hebben om de partij te gaan leiden op weg naar de verkiezingen van mei 2007. Maar, zei ze vanmorgen: 'Er is druk op me uitgeoefend vanuit de partij om het toch te doen.'

Kamervoorzitter Frans Weisglas (VVD) toonde zich direct zeer verheugd dat Verdonk nu toch overweegt zich verkiesbaar te stellen. Als ze het doet zal hij 'met volle overtuiging' op haar stemmen. Volgens Weisglas, die achter de schermen voor Verdonks kandidatuur lobbyde, past haar duidelijke manier van politiek bedrijven beter bij de VVD. De andere serieuze kandidaat voor het lijsttrekkerschap, staatssecretaris Mark Rutte (Onderwijs), is volgens Weisglas 'toch te veel het broertje van Wouter Bos'.

Daarmee legt Weisglas de basis voor de door vele liberalen gevreesde richtingenstrijd binnen de partij die met de eventuele kandidatuur van Verdonk los zal barsten. De kandidatuur van Tweede-Kamerlid Jelleke Veenendaal werd niet echt serieus genomen en vooral gezien als een poging van Veenendaal om voor zichzelf een plek op de kandidatenlijst voor 2007 veilig te stellen. Een strijd tussen alleen Rutte en Veenendaal, zou Weisglas 'een aanfluiting' vinden. 'Dat zou een wedstrijd worden tussen iemand op eredivisieniveau en iemand uit de derde klasse onderbond.' Verdonk is volgens Weisglas tenminste ook 'eredivsie'.

Mark Rutte heeft - hoewel hij dat zelf altijd ontkent - een uitgesproken sociaal-liberaal profiel. Kiezers zien hem eerder een coalitie met de PvdA sluiten dan weer met het CDA verder te willen. Zijn kandidatuur wordt gesteund door het partijbestuur van de VVD. Verdonk, vanuit haar studentenjaren bekend met radicale politiek uit de pacifistische PSP-kringen, wordt meer geassocieerd met de traditionele rechtsere VVD van zero-tolerance, veiligheid en hard sociaal beleid. Verdonk zelf wilde vanmorgen nog niet ingaan op de inhoudelijke verschillen tussen haar en Rutte. Wel zei ze dat mensen kunnen verwachten wat ze nu ook al van haar als minister krijgen: 'Duidelijkheid, daadkracht en afspraak is afspraak.'

Verdonk heeft een rechtser profiel, ook dankzij de manier waarop ze haar portefeuille als minister van Vreemdelingenbeleid invult. Ze stuurt asielzoekers terug naar landen waarvan sommige vinden dat die niet veilig zijn, ze houdt vast aan de uitzetting van Kosovaarse meisje Taïda Pasic. Ze weigert voetballer Salomon Kalou versneld een Nederlands paspoort te geven zodat hij voor het Nederlandse elftal uit kan komen. Zelf zegt Verdonk dat ze nu eenmaal gehaald is om de wet uit te voeren.

Regelmatig krijgt ze felle kritiek van de linkse oppositie over haar beleid. Maar ook de Raad van State (over de terugkeerregeling voor Antilliaanse jongeren en de voorgenomen wet inburgering), asieladvocaten en allochtonen-organisaties botsen regelmatig met Verdonk.

Haar optreden bezorgde haar bij 'links' de reputatie van een hardvochtige en kille vrouw, maar de VVD-achterban kan er geen genoeg van krijgen. Op partijbijeenkomsten die Verdonk in de afgelopen gemeenteraadscampagne bezocht werd meerdere malen geroepen om haar leiderschap. Verdonk doet er de laatste tijd alles aan een wat vriendelijker imago op te bouwen. Zo ging ze koken met allochtone vrouwen en riep ze de media op ook de positieve verhalen over allochtonen te melden. Ze gaf een interview aan het weekblad Privé, waarin ze vertelde over haar eetproblemen.

Uit een enquête die onderzoeksbureau Nipo na het aftreden van Van Aartsen hield onder kiezers die in 2003 VVD, CDA, D66, LPF, ChristenUnie of SGP stemden, bleek dat die kiezers het liefst Rita Verdonk als lijsttrekker zien van de VVD. Wie van de twee het ook wordt, een strijd tussen Rutte en Verdonk kan een voordeel opleveren voor de VVD. Na de lijsttrekkersstrijd is voor iedereen helder waar de partij voor staat: voor de lijn-Rutte of voor de lijn-Verdonk.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Voor VVD'ers valt er straks echt wat te kiezen (30 maart, pagina 3) staat dat Kamervoorzitter Frans Weisglas een strijd tussen Rutte en Veenendaal ‘een aanfluiting ’ zou vinden. ‘Dat zou een wedstrijd worden tussen iemand uit de eredivisie en iemand uit de derde klasse onderbond.’ Deze citaten zijn niet van Weisglas, maar van Kamerlid Frans Weekers (VVD).