Roken, romantiek en liedjes

Zonder de muziek is Romance & Cigarettes een onvervalst kitchen sink-drama.

Maar de film gaat stralen, twinkelen en glinsteren als de muziek begint te spelen.

Dat Christopher Walken kan dansen wisten we sinds zijn zwaartekracht tartende optreden in de Fatboy Slim-videoclip Weapon of Choice (2001). Dat Susan Sarandon kan zingen, is al bekend sinds haar doorbraak in The Rocky Horror Picture Show in 1975. En dat je met dans en zang hartverwarmende films kunt maken, is al zo oud als de geluidsfilm en elke keer weer een fijne verrassing.

Walken en Sarandon treden op in Romance & Cigarettes, de derde regie van acteur John Turturro, bekend uit de films van Spike Lee en de gebroeders Joel en Ethan Coen. Het was tijdens de productie van de Coen-film Barton Fink dat het idee voor Romance & Cigarettes werd geboren. Turturro speelt daarin een scenarioschrijver. Om zijn rol zo realistisch mogelijk te laten lijken, werkte hij tijdens de opnamen aan een echt scenario. Romance & Cigarettes was de titel van dat scenario en het motto luidde: 'Two things: a man should be able to be romantic and to smoke his brains out.' Meer heb je ook niet voor een film nodig: romantiek en sigaretten. En liedjes, heel veel liedjes. Van Tom Jones, James Brown en Bruce Springsteen. De soundtrack van een gemiddeld Amerikaans leven. En Piece of my heart, in verschillende meebler-versies van Dusty Springfield en Janis Joplin.

Romance & Cigarettes mag door regisseur Turturro dan sjiek een 'working class opera' worden genoemd, het is in feite een lekkere, vette sing-along, waarin de acteurs in duet gaan met de artiesten op de radio, of met de liedjes die in hun hoofd opkomen. De uitgebluste overspelige metaalarbeider James Gandolfini, zijn oer-ordinaire minnares Kate Winslet en bedrogen echtgenote Sarandon bijvoorbeeld, zijn als personages in een musical misschien weinig glamoureus of tot de verbeelding sprekend.

Zonder de muziek is Romance & Cigarettes zelfs een onvervalst kitchen sink-drama, in gang gezet als Sarandon's Kitty een pornografisch getint rijmpje in de broekzak van echtgenoot Nick (Gandolfini) vindt. Binnen de kortste keren is de hele buurt medeplichtig aan zijn overspel en haar wraakacties. Met als Kitty's belangrijkste medeplichtige Christopher Walken als louche Cousin Bo. Terwijl Steve Buscemi als droog-filosofisch ingestelde collega van Nick het opneemt voor de mannelijke lusten. Maar wat beginnen hun levens te stralen, te twinkelen en te glinsteren als de muziek begint te spelen! Dan scheuren de muren van hun arbeidershuisjes open om plaats te maken voor grote, hartstochtelijke decors, waarin de liefde mag vlammen.

Meer dan aan allerlei hedendaagse musicals van Moulin Rouge tot Dancer in the Dark, doet Romance & Cigarettes denken aan de Dennis Potter tv-series The Singing Detective en Lipstick on Your Collar. Daarin was de muziek ook een humoristisch kwikzilverig contrapunt van de zware gebeurtenissen, een manier om de absurditeit van het leven te accentueren en vooral te ontsnappen aan de zwaartekracht van het alledaagse.

Romance & Cigarettes is een film die subliem met dat soort tegenstellingen speelt. Met romantiek en drama. Met saaiheid en seks. Met metaalarbeiders en lingerieverkoopsters. Met doorsnee personages die groter dan levensecht worden als ze door de muziek worden opgetild. In een grauwe arbeiderswijk die goudgeel gaat stralen als het orkest inzet. Vol sloffende mensen die opeens gaan dansen. Net als wij denken dat het allemaal wel meevalt, zolang mensen hun gevoelens maar in liedjes mogen uitdrukken, gebeurt er nog iets echt dramatisch, zodat je laatste lach in je keel blijft steken.

Nick belandt in het ziekenhuis. En oog in oog met de dood, is dat natuurlijk de ultieme test voor wat 'romance' werkelijk is. Dit is het hoofdstukje drama uit het melodrama. Dit zijn de liedjes die je hart verscheuren.Turturro plaatst steeds het verheven naast het aardse - ook in zijn taalgebruik. Het mag een wonder heten dat met al die vuilbekkende en geilpratende personages de film überhaupt in Amerika vertoond mag worden. Verrukkelijk politiek a-correct. En er wordt toch een partij ouderwets gepaft!Wat ons als toeschouwers rest is de totale overgave aan wat nu al een van de meest extatische films van dit jaar genoemd mag worden.