Kantons vechten om gunsten rijke

Zwitserse kantons proberen vermogenden en bedrijven met gunstige belastingen te verleiden tot verhuizen. 'Hoe rijker je bent, hoe minder je bijdraagt aan de gemeenschap.'

Sommigen vinden dat Josef Zisyadis niet in Zwitserland thuishoort, maar in 'communistische paradijzen' als Noord-Korea en Cuba. Anderen zijn blij dat er eindelijk een Zwitserse volksvertegenwoordiger opstaat die luid protesteert tegen de laatste belastingtrend in Zwitserland: kantons die elkaar de loef afsteken met alsmaar lagere belastingtarieven voor vermogenden en bedrijven.

Al twee maanden gaat er vrijwel geen dag voorbij of Zisyadis, een 49-jarig communistisch parlementslid uit Lausanne, is in het nieuws. Dat was precies wat hij voor ogen had, toen hij eind januari uit het kanton Vaud naar het kanton Obwald verhuisde. Obwald, een ruraal kantonnetje in Centraal-Zwitserland, heeft op 1 januari de zogeheten 'degressieve' belasting ingevoerd: hoe meer je verdient, hoe minder belasting je betaalt. Dat mag, want kantons hebben een grote fiscale autonomie. 86 procent van de 33.000 inwoners van Obwald keurde de nieuwe fiscale regeling bij referendum goed. Logisch: de gemiddelde burger gaat 5 procent minder belasting betalen. Maar iemand met een inkomen van 1 miljoen frank (bijna 700.000 euro) per jaar gaat er zelfs 30 procent op vooruit. Sinds de invoering van de nieuwe belastingwet hebben zich al 97 nieuwe bedrijven in Obwald gevestigd. In dezelfde periode van 2005 waren dat er maar 39.

De andere 25 kantons laten dat niet op zich zitten. Eerder deze week keurden de inwoners van Appenzell-Ausserrhoden ook een degressieve belastingregeling goed 'om de exodus van veelverdieners tegen te gaan'. Achttien kantons studeren nu ook op lagere tarieven. 'Puur kannibalisme', vindt Zisyadis. 'Kantons concurreren elkaar kapot. Het gevolg is dat ze straks allemaal minder bijdragen aan de federale staatskas. We gaan terug naar de sociaal-maatschappelijke orde van de Middeleeuwen. Hoe rijker je bent, hoe minder je bijdraagt aan de gemeenschap.'

Alleen inwoners van Obwald kunnen naar de rechter om de nieuwe belastingregeling aan te vechten. Dus stapte de pijprokende populist met hordes cameraploegen in Lausanne in de trein om zich in Obwalds hoofdstad Sarnen te laten inschrijven. Daags daarna werd hij door zijn hospita op straat gezet omdat ze door enige Obwalders was bedreigd. Zisyadis' website staat vol scheldkanonnades. 'U bent een schande voor Zwitserland', mailde iemand.

Er zijn maar weinig dingen waar Zwitsers zo opgewonden van raken als van geld. Het bankgeheim is een nationaal symbool. Nu het land aan alle kanten is ingesloten door lidstaten van de Europese Unie, waar Zwitserland geen lid van is, profileert het zich meer dan ooit als belastingparadijs. Super-gunstige tarieven, waar altijd over te onderhandelen valt, werken als een magneet op vermogende Europeanen. Ingvar Kamprad, de oprichter van Ikea (de op drie na rijkste man ter wereld, met een geschat vermogen van 23,5 miljard euro), tennisster Boris Becker, zanger Phil Collins en autocoureur Michael Schumacher zijn daarom in Zwitserland neergestreken. Ook multinationals worden in de watten gelegd. Van de 200 grote internationale bedrijven die in 2002 hun hoofdkwartier verhuisden, kwamen er 55 naar Zwitserland. Zo zijn Colgate, Procter & Gamble, Honeywell, Google en Ralph Lauren hier neergestreken, om er een paar te noemen. Alle kantons willen die bedrijven natuurlijk hebben. Vandaar dat ze elkaar op leven en dood beconcurreren.

Kantons als Zug en Schwytz zijn de race begonnen. Om die reden verhuisde Marcel Ospel, topman bij de bank UBS (met ruim 22 miljoen frank per jaar 's lands best verdienende topman), vorig jaar van Basel naar Schwytz. 1.091 bedrijven volgden zijn voorbeeld. De Europese Unie heeft Bern al een klaagbrief gestuurd over deze twee kantons: hun regelingen zouden 'incompatibel' zijn met het EU-vrijhandelsverdrag met Zwitserland uit 1972. Maar de Zwitsers zeggen dat ze van niets weten.

Toch maken ook Zwitserse economen zich zorgen. Volgens Marius Brülhart, hoogleraar aan de universiteit van Lausanne, is de fiscale wedren tussen kantons in strijd met de solidariteit die de eerste Zwitserse kantons elkaar in 1291 beloofden. 'De winsten van Obwald worden de verliezen van andere kantons. De federale staat krijgt er niet meer belastinginkomsten door. Eerder minder.' Daarmee krijgt Zisyadis steun uit onverwachte hoek. Want dit is ook zíjn argumentatie. Binnenkort doet de rechter uitspraak. Als die hem geen gelijk geeft, wil Zisyadis een nationaal referendum organiseren. Maar wat hij daarvan verwacht, is niet duidelijk. Toen hij laatst carnaval vierde in Sarnen, weer met camera's op zijn hielen, genoot het hele land mee van die Obwalder die, vermomd als jager, een geweer op hem richtte. Grapje, natuurlijk.