Baden voor de rijken

Vroeger konden de Tsjechen op kosten van de staat naar het kuuroord.

Na bezuinigingen liggen er straks weer vooral rijke buitenlanders in bad.

Een vrouw geniet van een genezend warm bad in het Spa Huis in Karlovy Vary. Foto CTK/Ivan Babej CTK

Twee Arabische jongens lopen de lift uit. In de lobby zit een vrouw met een traditionele hoofddoek, naast een stel roze Duitsers. En op het bordes roken een Koeweiti en een Rus sigaretjes. Het kuuroord van Teplice, in het noorden van Tsjechië, is bekend tot ver over de landsgrenzen.

Onder het communisme kwamen hier bijna alleen maar Tsjechen voor een helend bad in warm bronwater. Maar sinds enkele jaren lopen buitenlandse klanten de deur plat. Van de 19.000 bezoekers van het kuuroord komt inmiddels al de helft uit het buitenland, vooral uit Duitsland, Rusland en, sinds kort, het Midden-Oosten.

'We kunnen ook Arabisch koken', zegt Karel Weigl, de trotse directeur van het ooit door Beethoven, Goethe, Casanova en de Russische tsaar bezochte badhuizencomplex. 'Het voordeel van Arabieren is dat ze in de zomer komen. Europeanen kuren liever in de lente en in de herfst. Ze vullen elkaar mooi aan.'

Voor een doorsnee Tsjech is een spa als Teplice al lang onbetaalbaar: sinds 1998 zijn miljoenen geïnvesteerd in de renovatie van de meer dan honderd jaar oude gebouwen en de aanschaf van nieuwe apparatuur. Een verblijf kost al snel een paar honderd euro per dag. Alleen dankzij subsidie van de staat is het kuuroord toegankelijk voor kleine portemonnees. Maar niet meer voor lang.

David Rath, de minister van Gezondheidszorg, maakte onlangs bekend dat hij de subsidie wil halveren. Op dit moment gaat 3,2 miljard kroon van de begroting naar de spasector. Dat moet 1,7 miljard kroon worden.

De wettelijk lijst van ongemakken die op staatskosten mogen worden behandeld zal drastisch worden ingekort. Chronische aandoeningen zullen als eerste worden geschrapt, omdat daartegen toch weinig te doen valt. Het accent komt te liggen op herstel na operaties. Kost en inwoning tijdens de kuur worden ook niet langer automatisch vergoed, als het aan de minister ligt.

Het plan is hard aangekomen bij de Tsjechen, die zich beroofd zien van een belangrijk nationaal tijdverdrijf. In de negentiende eeuw waren kuuroorden alleen weggelegd voor de elite, onder het communisme mocht de massa ook, maar straks liggen er weer hoofdzakelijk rijke buitenlanders in bad. Tsjechische kuuroorden zonder Tsjechen.

'Wij denken dat het aantal klanten met 60 procent zal afnemen, want dat is ongeveer het percentage dat bij ons kuurt op kosten van de staat', zegt Sabina Kodlová, manager van een spa in Trebon, in het zuiden. 'Dit wordt een groot probleem voor ons.' Volgens marktanalisten zal een derde van de 37 Tsjechische spa's, vooral de kleinere, de bezuiniging zelfs niet overleven.

Rath rekent op klanten uit het buitenland om de ergste klap op te vangen. Hij was vorige maand met een handelsmissie in Saoedi-Arabië om de kuuroorden aan te prijzen. Hij wil ook meer Tsjechische fysiotherapeuten naar dat land sturen. 'Ik kan me voorstellen dat zij na een auto-ongeluk oefeningen doen met een patiënt, die zijn behandeling vervolgens afrondt in een Tsjechisch kuuroord', aldus Rath. Nu al komen jaarlijks zo'n vijfduizend Saoedi's naar Tsjechië om te kuren. Saoedi-Arabië zou ook bereid zijn om te investeren in een nieuw centrum voor fysiotherapie in Praag.

Volgens Karel Weigl is het aantrekken van buitenlandse klandizie minder makkelijk dan minister Rath denkt. 'Het heeft ons jaren gekost', zegt de oud-chirurg. In Teplice moeten de 560 werknemers verplicht op taalles. Hiertoe is een speciale afdeling opgezet binnen het bedrijf. De taalbeheersing wordt geregeld gecontroleerd en wie slaagt kan rekenen op een bonus. Ook wordt het personeel onderwezen over culturele en religieuze gebruiken van verschillende nationaliteiten.

Maar de concurrentie is groot. In heel Centraal-Europa zijn kuuroorden. En in Tsjechië zelf staan alle spa's in de schaduw van Karlovy Vary (Karlsbad), misschien wel het beroemdste kuuroord in dit deel van Europa. 'Het heeft ons jaren gekost om zichtbaar te worden op de Russische markt', zegt Weigl. 'Alle Russen wilden naar Karlsbad.'

Volgens critici van het wetsvoorstel worden de kuuroorden gedwongen om zich meer te richten op commerciële activiteiten en minder op gezondheidszorg. 'Langere, medische kuren blijven als het aan ons ligt het belangrijkste', zegt Kodlová uit Trebon. 'Maar we gaan nu ook kijken of we kortere kuren kunnen aanbieden, voor een weekend, waarbij het vooral draait om ontspanning.'

Weigl voorziet dat het ziekteverzuim en het aantal arbeidsongeschikten zal groeien, door de verslechtering van de gezondheidszorg. 'De consequentie zou kunnen zijn dat de hervorming meer geld kost dan dat zij oplevert', zegt hij. Bovendien dreigen duizenden mensen op straat te worden gezet. Nu is zo'n 8 procent van de Tsjechische beroepsbevolking werkloos, minder dan het Europese gemiddelde.

In Teplice zelf zal het wel meevallen, want daar hebben ze de commercie al eerder omarmd. Het Arabische schrift is niet meer weg te denken uit het straatbeeld. Het geldwisselkantoor en de arts hebben Arabische naambordjes. De gemeente wilde zelfs een moskee bouwen. Maar dat werd de inwoners van het stadje te gortig. Het plan is ingetrokken.