“Villepin afgesneden van het land'

Tegelijk met meer dan een miljoen demonstranten kwamen gisteren ook parlementariërs van regeringspartij UMP in het geweer tegen premier Dominique de Villepin.

Bovenop de sociale crisis tekent zich in Frankrijk nu een politieke crisis af. Voor het eerst waren volgens de politie gisteren meer dan één miljoen demonstranten op straat om de intrekking te eisen van het omstreden Eerste Baan Contract (CPE) voor jongeren. Volgens de vakbonden was de opkomst gisteren 2,7 miljoen mensen in het hele land. Hoe dan ook, is de protestbeweging nu de grootste in de afgelopen tien jaar in Frankrijk.

Tegelijk brokkelt de steun voor premier Dominique de Villepin binnen regeringspartij UMP af. Een meerderheid van de UMP-afgevaardigden sprak zich gisteren achter gesloten deuren uit voor het opschorten van het CPE.

Dat is precies de eis van de vakbonden en de studentenbonden waaraan Villepin gisteren opnieuw weigerde tegemoet te komen. “Negentig procent van de UMP wil onderhandelingen“, zei Patrick Deveidjan vanmorgen. “Het is de verantwoordelijkheid van staatslieden om de Fransen niet tegen elkaar op te zetten.“

Ex-minister Deveidjan is behalve gedeputeerde ook politiek adviseur van UMP-leider Nicolas Sarkozy, nummer twee van de regering én grote rivaal van Villepin.

Sarkozy voert sinds een paar dagen de druk op Villepin op. Op de avond voor de actiedag van gisteren noemde hij op een campagnemeeting in het Noord-Franse Douai sociale dialoog een “essentiële voorwaarde voor het slagen van elke hervorming“. Zonder dat hij de naam van Villepin noemde, begrepen zijn luisteraars zijn kritiek: “Ik geloof dat men ferm kan zijn zonder rigide te worden.“ Sarkozy “laat horen dat hij anders is“, luidt daarvoor de gangbare omschrijving in Frankrijk.

Geloven de demonstranten dat ook? “Sarkozy en Villepin willen uiteindelijk hetzelfde“, zegt de 23-jarige Steve aan de rand van de Place de la République. De studente economie is behangen met stickers naar de demonstratie in Parijs gekomen. Tegen het CPE, voor de rêve général (met “droom' in plaats van “staking') en om “weg met de bestaansonzekerheid“ te roepen.

Sarkozy en Villepin hebben gemeen dat “ze niet luisteren naar wat de Fransen willen“, volgens Steve. Hij hoort bij geen enkele partij of vakbond, zegt hij. Maar elke weigering toe te geven aan de eis van bonden en studenten om het CPE in te trekken zal leiden tot een hogere opkomst bij volgende demonstraties, voorspelt hij. “Het CPE staat symbool voor iets breders: de regering is afgesneden van het land. We ondergaan al jaren hervormingen die niemand wil. Nu zijn we het echt zat.“

De vakbonden ruiken de overwinning op de regering. Ze willen niets afdoen aan de eis het CPE eerst wordt ingetrokken voordat ze gaan onderhandelen gaan met de regering. Villepins uitnodiging voor vandaag sloegen ze af.

Ze voelen zich gesteund door een toenemende mobilisatie. Hun oproepen tot stakingen werden gisteren weliswaar met name door ambtenaren gevolgd, die zich weer in grotere getale voegden bij de bijna elke dag protesterende studenten en scholieren. In het openbaar vervoer in en rond Parijs reed uiteindelijk nog bijna zeventig procent van de metro's en bussen. Op scholen in heel Frankrijk staakte zo'n veertig procent van het personeel. Bij EDF en GDF legde iets meer dan tien procent het werk neer.

Maar vakbondsleider Bernard Thibault van de grotendeels communistische vakbond CGT sprak gisteren van een “historische opkomst“ bij de demonstratie. In 2003 trokken volgens de bonden 2 miljoen mensen de straat op tegen hervormingen in het pensioenstelsel van de regering-Raffarin. Volgens de politie waren dat er toen één miljoen, net in 1995, tegen de hervormingen inde sociale zekerheid van de regering-Juppé.

Villepin zelf “trok' in oktober al 450.000 demonstranten tegen het CNE, het flexibele arbeidscontract voor midden- en kleinbedrijf dat de voorloper van het CPE was. Toen hield hij vol, maar nu is de situatie minder stabiel. Nieuw zijn bijvoorbeeld de rellen aan het einde van de demonstraties. Dat zijn geen botsingen meer tussen actievoerders en politie, maar lijken eerder een vervolg op de rellen in de voorsteden.

Zijn de vechtende banlieue-jongeren het ook zat? Gisteren was het onmogelijk er achter te komen. “De CRS hebben Kadir ingesloten“, roept een jongen naar zijn vrienden. Hij hoort de vraag niet eens. Een stukje verderop begint een bleek meisje, geel haar en witte laarzen, te schreeuwen tegen een lange zwarte jongen die probeert haar MP3-speler los te rukken. “Wil je dat ik de volgende keer Le Pen ga stemmen? (de leider van het extreem-rechtse Front National, red)“ gilt ze hem toe. De jongen antwoordt met neukbewegingen.

Gisteren arresteerde de politie 500 mensen. In de veertig andere steden waar honderdduizenden de straat op gingen werden zo'n 300 mensen gearresteerd. Vanmiddag zouden de vakbonden overleggen over het vervolg van het protest. Een oproep van hen lijkt ingewilligd te worden: directe bemoeienis van president Chirac. Voor het eind van de week wordt een “plechtige' toespraak van hem verwacht. Waarschijnlijk nadat het Conseil Constitutionel zich morgen heeft uitgesproken over het grondwettelijke karakter van het CPE.