Vertrek stafchef moet termijn Bush redden

Gisteren verving George W. Bush zijn stafchef. Vraag is of de komende tijd meer adviseurs worden vervangen om het haperende presidentschap nieuw leven in te blazen.

Andrew Card (l), vertrekkend stafchef van president Bush. Foto AFP White House Chief of Staff Andrew Card(L) speaks as US President George W. Bush looks on in the Oval Office of the White House 28 March 2006 in Washington, DC. Bush announced the resignation of White House Chief of Staff Andrew Card and his replacement by Josh Bolten. Bolten, 50, has served as director of the Office of Management and Budget since June 2003. Prior to that, he served as deputy chief of staff for policy at the White House from January 2001 to June 2003. AFP PHOTO/Mandel NGAN AFP

Als hij het zelf niet door heeft moet er iemand zijn die het zegt: “Tijd dat u naar de kapper gaat, meneer de president.“ Zo omschreef Andy Card, de gisteren vertrokken stafchef van George W. Bush, ooit de essentie van zijn baan.

Card was de ogen en oren van de president, de poortwachter, de meest naaste van alle naaste adviseurs. Hij sliep met zijn blackberry op de borst. Elke ochtend stond hij twintig over vier op. En elke ochtend arriveerde hij als eerste op het Witte Huis om de dag van de president voor te bereiden.

Alle belangrijke kwesties liepen via hem. Hij onderhield de contacten met het Congres. Hij leidde de “Irak Groep', die destijds vanuit het Witte Huis de Amerikaanse geesten rijp maakte voor de oorlog. Hij bezocht toenmalig minister van Justitie John Ashcroft op de intensive care toen diens ministerie een streep wilde halen door het omstreden binnenlandse afluisterprogramma.

Hij was de man die de president 11 september 2001, toen hij voor een schoolklas zat, in de oren fluisterde dat “Amerika wordt aangevallen“.

Zijn vertrek is kortom een grote gebeurtenis voor de president - maar het komt niet als een volslagen verrassing. Al sinds vorig najaar circuleerden er berichten dat Card oververmoeid was - hij was een van de langstzittende stafchefs van het Witte Huis uit de geschiedenis.

Ook nam hij de verantwoordelijkheid op zich voor een reeks incidenten in het afgelopen half jaar: de late respons van het Witte Huis op de orkaan Katrina, de mislukte nominatie van Harriet Miers voor het Hooggerechtshof, en de opstand in het Congres over een bedrijf uit Dubai dat de overslagcapaciteit in Amerikaanse havens had gekocht.

Incidenten die bijdroegen aan het beeld van het Witte Huis als een in zichzelf gekeerde gemeenschap die nog maar op één zaak is gefixeerd: de - slecht lopende - oorlog in Irak. Juist daarom riepen Republikeinse Congresleden en strategen al weken op de presidentiële staf drastisch te vernieuwen. Als voorbeeld dient Ronald Reagan, die zijn team na de Iran-contras-affaire volledig opschudde, en daarmee zijn in het slop geraakte tweede termijn redde. Gisteren interpreteerden deze strategen het vetrek van Card als het begin van een zelfde manoeuvre.

Zo zinspeelde Fred Barnes, auteur van een door het Witte Huis gesouffleerde hagiografie van Bush (het onlangs verschenen Rebel-in-Chief) vorige week in The Wall Street Journal al op het vertrek van Card. In hetzelfde stuk beval hij aan Condoleezza Rice vice-president te maken, Rumsfeld als verantwoordelijke voor het drama in Irak te ontslaan, Cheney naar Defensie over te plaatsen, en Karl Rove, het politiek-strategische brein van Bush, te benoemen tot partijvoorzitter van de Republikeinen.

Het voordeel is dat het Witte Huis dan weer iets heeft om voor te vechten, aldus Barnes. Bush en vice-president Cheney houden er na deze termijn allebei mee op en dreigen de motivatie te verliezen, terwijl Rice zich als “veep' kan warmlopen voor de presidentscampagne van 2008. En Rove is als voorzitter niet meer tot last van de president en kan in zijn nieuwe rol werken aan het behoud van de Republikeinse meerderheid bij de Congresverkiezingen dit najaar.

Feit is dat er nog altijd onzekerheid is over Rove - omdat hij onderwerp van onderzoek blijft door de speciale aanklager in Plamegate (het beschadigenvan politieke tegenstanders via het lekken van de naam van een undercoveragente, Valerie Plame). Veel waarnemers hebben er de laatste tijd op gewezen dat die zaak, ongeacht de afloop, Rove te kijk heeft gezet als een lekkende ambtenaar die daarover eerder onwaarheid sprak - waardoor hij een splijtzwam in het Witte Huis zou zijn geworden.

Desondanks weigerde het Witte Huis gisteren voedsel te geven aan een verdere verandering van de presidentiële staf. Het weekblad Time publiceerde op zijn website een memo dat de Republikeinse partijleiding verspreidde onder strategen die doorgaans door de media worden geraadpleegd om nieuws over de president te interpreteren. Card wordt erin geprezen en zijn vertrek geïnterpreteerd als een incidentele aanpassing van de staf.

Een belangrijke indicatie van het tegendeel kwam van Bush zelf. Bij de aanbeveling van Cards opvolger, Bush' begrotingsadviseur Joshua B. Bolten, die een lange carrière in het gevolg van Bush achter de rug heeft, gaf de president aan dat Bolten in zijn nieuwe taak de vrije hand krijgt. Dat betekent, zeiden commentatoren: hij mag ontslaan en aannemen wie hij wil.