Verkiezingssurprise Israël is niet Kadima

Kadima van waarnemend premier Olmert is inderdaad als grootste partij uit de Israëlische verkiezingen gekomen. Maar het nieuwe parlement is versnipperd, wat Olmerts mogelijkheden beperkt.

De politieke aardverschuiving in Israël, waarop Kadimastichter Ariel Sharon en zijn opvolger Ehud Olmert hadden gehoopt, is uitgebleven. Met zeker tien zetels minder dan aanvankelijk voorspeld hebben de erfgenamen van de uitgeschakelde legende de eerste, echte proef doorstaan. Waarnemend premier Olmerts centrumrechtse Kadima is met 28 zetels de grootste partij in het parlement, maar de politieke versplintering in Israël is het meest in het oog lopende resultaat van de ingetogen, nagenoeg geweldloze verkiezingen.

De kiezers van Israël waren matig geïnteresseerd - de opkomst was met 63,2 procent een laagterecord - in Olmerts referendum over de sloop van nederzettingen. Ze hebben duidelijk andere, meer sociaal-economische en religieuze prioriteiten dan Kadima had gehoopt. Maar als een pokerspeler zette Olmert alle twijfels aan de kant en riep zichzelf tot triomfator uit.

De Kadimaleider die - tegen de gewoonten van zijn voorganger in - duidelijkheid dacht te scheppen met details over een tweede hitnatkut (afscheiding) van de Palestijnen, wachten zware coalitiebesprekingen. Ook de uitvoering van Kadima's plan om 70.000 van de 240.000 kolonisten “terug te halen“ van de bezette Westelijke Jordaanoever, dreigt door deze verkiezingsuitslag een langgerekt drama te worden. In een versnipperd parlement zijn de mogelijkheden om te vertragen en te dwarsbomen groter.

Hoe dan ook, Olmert gaat wel proberen de definitieve grenzen van Israël vast te stellen. En daarom zal de eerste partijleider die hij als formateur ontvangt Amir Peretz zijn. Zijn Arbeidspartij heeft met 20 zetels (één meer dan in 2003) de “desertie' van Kadima-kandidaatminister Shimon Peres probleemloos doorstaan. De Marokkaanse immigrantenzoon, bloemenkweker en machtige vakbondsleider savoureerde zijn succes breed glunderend. Hij voerde een linksere campagne dan Peres en diens voorganger Rabin ooit hebben gedaan en werd daarvoor beloond. Israëls economie is ontketend, maar de onvrede over de groeiende kloof tussen arm en rijk, de privatisering van de nutsbedrijven en de beschamende armoede is groot.

Daarmee is het succes van Peretz, maar ook de echte verrassing van deze verkiezingen verklaard. Onder de radar van de opiniepeilers vliegend heeft de Gepensioneerdenpartij zeven zetels veroverd. Bijna een undercover-operatie, geheel in de stijl van haar leider, de 80-jarige Rafi Eitan, die in zijn capaciteit van Mossadagent in 1960 nazi-leider Adolf Eichmann in Argentinië ontvoerde en naar Israël bracht. De inmiddels 80-jarige Rafi Eitan, die zelf niet van een klein pensioentje leeft, maar van zijn vermogen, dat hij heeft verdiend met handel in Palestijns land en Cubaanse landbouwproducten, heeft een gevoelige snaar geraakt.

Eitan had genoeg van nazi's vangen, communisten, Palestijnen uitschakelen en geld verdienen en knokt nu voor een grondige verbetering van de pensioenen. Hij kan net zoals Peretz rekenen op een uitnodiging van premier in spe Olmert. “Opa, je hebt gewonnen“, riep een brutaal gebekte tv-verslaggeefster tegen Eitan die zichtbaar moest wennen aan alle aandacht, maar zich ook gecoiffeerd voelde.

De grote verliezer is, behalve het volledig weggevaagde Shinui (van 15 naar 0 zetels),“Bibi' Netanyahu, die volgens Ha'aretz-commentator Yoel Marcus nu beter “meubelen kan gaan verkopen in de Verenigde Staten“. Dat is de rechtse oud-premier en Likudleider beslist niet van plan. Hij gaat, zo kondigde hij in een defensieve, bozige speech aan, Likud (van 40 naar 11 zetels) van de grond af aan opnieuw opbouwen. Maar Israël, dat eens aan de voeten lag van deze voormalige, perfect Amerikaans sprekende CNN-commentator, is uitgekeken op “Bibi'. [Vervolg ISRAEL: pagina 5]

Israël

Orthodoxen zitten in Israël weer op de wip

[Vervolg van pagina 1] Ook en misschien wel vooral, omdat hij als minister van Financiën onder Sharon verantwoordelijk was voor de omschakeling naar een markteconomie en volgens velen van Israël een “kapitalistische jungle“ heeft gemaakt.

Netanyahu's campagne “Sterk tegen Hamas' maakte niemand enthousiast. De Palestijnse moslimfundamentalisten worden door een meerderheid van de Israëliërs niet als het grootste probleem gezien. Bovendien weten de meesten “diep in hun hart“ (politicoloog Ari Shavit) dat er een moment komt dat er met Hamas gepraat zal worden.

Netanyahu verloor van Olmert, maar vooral van de andere surprise: Yisrael Beiteinu van Avigdor Lieberman. Deze heeft zijn 12 zetels te danken aan de Russische stem. De 750.000 kiezers uit de voormalige Sovjetrepublieken bleven of thuis of stemden op de Israëlische versie van Le Pen.

Lieberman wil de joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever uitruilen tegen de Israëlisch-Arabische stadjes en dorpen in Galilea. Eigenlijk is hij voor de verwijdering van alle Arabieren en Palestijnen naar Jordanië, maar dat lijkt hem niet meer realistisch, vandaar zijn voorstel voor een “transfer'.

Olmert zal Likud en Yisrael Beiteinu mijden, maar alleen met de Arbeidspartij en de Gepensioneerdenpartij heeft hij nog geen meerderheid. Traditioneel fungeren de orthodoxe partijen - de partijen van de haredim, de ware godvrezenden - in linkse en rechtse coalities als de bouwers van meerderheden.

De sefardim van Shas hebben van hun opperrabijn opdracht gekregen alles op alles te zetten om in de regering te komen om een eind te maken aan de afbraak van uitkeringen en subsidies aan de religieuze scholen en instellingen. Shas verkeert in een goede positie, want is met 13 zetels de derde partij van Israël geworden. Maar Shas is ook een instabiele partner en Olmert wil niet afhankelijk zijn van de stemmingen van de opperrabijnen. De ashkenazische haredim van Verenigd Torah Judaïsme zijn gezeggelijker en aan hun zes zetels heeft Olmert genoeg.

Ter linkerzijde hoopt Yossi Beilin, wiens Meretz niet verder kwam dan vier zetels, ook op een plaats in de nieuwe regering. “Kwestie van optellen“, zei de voormalige leerling van Shimon Peres: “Als Olmert werkelijk nederzettingen wil ontruimen, dan heeft hij alle steun nodig.“

Maar Beilin wordt ook door Olmert beschouwd als een exponent van het op sterven na dode vredeskamp in Israël. Bovendien wil Olmert de Jordaanvallei annexeren en zal hij Jeruzalem nooit opgeven.

En iedereen weet: vrede zal er nooit gesloten worden met de Palestijnen, Israël wil zich afscheiden, de Routekaart is het papier niet waard waarop dit internationale vredesplan is geschreven en onderhandelingen met de Palestijnen liggen niet in het verschiet. “Dat weten we niet meer zeker nu de Arbeidspartij onder Peretz nieuw elan heeft gekregen. Als er iemand is die de Palestijnen verstaat en die de Palestijnen verstaan is het Amir Peretz“, analyseerde Beilin geclausuleerd hoopvol. Dromen zijn er niet om opgegeven te worden.

hoofdartikel: pagina 7 www.nrc.nl: dossier Midden-Oosten