“Mensen zijn bang voor herinneringen'

Veel Nederlandse auteurs waren op een serie literaire avonden in Londen. Harry Mulisch over de oorlog: “The Dutch queen is guilty for what happened“.

De confrontatie tussen Harry Mulisch en Ismail Kadare had gisteravond het daverende slotakkoord moeten worden van een serie literaire avonden met Nederlandse auteurs in Londen. Maar helaas bleek het uitnodigen van twee Olympiërs uit de hedendaagse Europese literatuur geen waarborg voor succes.

Na anderhalf uur praten had geen van beiden zelfs maar een verwijzing naar opmerkingen van de ander gemaakt, laat staan verwezen naar elkaars werk. De communicatie verliep bovendien uiterst moeizaam. De in Parijs woonachtige Kadare bleek het Engels niet machtig en sprak via een tolk, terwijl Mulisch de zaal in hakkelend en soms ronduit tenenkrommend Engels toesprak. Daarbij was de Britse voorzitter Neal Belton zwak en thema erg vaag: schrijvers en de perceptie van tijd.

Toch viel er wel wat te genieten in de uitverkochte Purcell Room. Zowel Mulisch als Kadare toonde zich af en toe een oorspronkelijke denker. Over zijn nieuwste roman De opvolger, die handelt over de geheimzinnige dood van de nummer twee van de voormalige Albanese dictator Enver Hoxha, zei Kadare dat dramatische gebeurtenissen niet garant staan voor grote literatuur. De ontdekking van Amerika door Columbus resulteerde niet in literatuur van betekenis, terwijl de reis van twee dwazen van het ene Spaanse dorp naar het andere dat wel deed.

Gevraagd naar de betekenis van de Tweede Wereldoorlog in het Nederlandse denken contrasteerde Mulisch Nederland in negatieve zin met België. Koningin Wilhelmina vluchtte naar Londen, de Belgische koning daarentegen bleef bij zijn onderdanen. België werd volgens Mulisch bestuurd door Duitse generaals van de oude stempel, die niet al te veel ellende veroorzaakten. Nederland kwam onder de hoede van echte nazi's en zag een groter deel van zijn joodse inwoners vergast dan zelfs in Duitsland het geval was. “The Dutch queen is guilty for what happened“, stelde Mulisch. Op een receptie naderhand nuanceerde de schrijver zijn betoog enigszins. “Ik wil de huidige koningin ook niet voor het hoofd stoten. Die is echt heel goed.“

Eerdere afleveringen van de serie, die mede mogelijk werden gemaakt door de Foundation for the Production and Translation of Dutch Literature uit Amsterdam, toonden aan dat de formule met meerdere auteurs tegelijk wel degelijk kan werken. Het trio van de Nederlandse psycholoog/schrijver Douwe Draaisma, de Britse schrijfster Hilary Mantel en de Britse Ghanees Ekow Eshun, directeur van het Institute of Contemporary Art, kwam vorige week tot een interessant debat over het fenomeen van de menselijke herinnering. “Je kunt niet aan het verleden ontsnappen. Hoever je ook wegrent, het blijft bij je“, aldus Eshun. “Mensen zijn erg angstig voor herinneringen“, stelde Mantel. Volgens Eshun is de enige manier met pijnlijke herinneringen om te gaan jezelf ervan te doordringen dat je kwetsbaar bent. De psycholoog Draaisma bood hoop met de stelling dat de herinneringen in het geheugen niet constant zijn maar zich met her vorderen van de tijd steeds aanpassen

De eerste avond was gereserveerd voor Cees Nootenboom en architect/schrijver Rem Koolhaas, de enige louter Nederlandse avond. Ook dit tweetal kwam nauwelijks tot discussie. De les van de serie leek derhalve: hoe beroemder de schrijver, hoe geringer de kans dat hij zich tot een dialoog met mindere goden laat verleiden.