De bizarre ontsnapping van Rini Wagtmans

Morgen verschijnt de biografie “Ongekend' van oud-wielrenner Rini Wagtmans. Hoe een bizarre jeugd in Sint-Willebrord leidde tot een levenslang gevecht.

Vijfde eindigde Rini Wagtmans in de Tour de France van 1969, zesde een jaar later. Hij was de buurjongen van Wim van Est en het neefje van Wout Wagtmans, beroemde wielrenners uit de jaren vijftig. Hij droeg één keer de gele trui, won drie etappes en gold vooral als meesterdaler. In de Tour van 1971 initieerde hij in de afdaling van de Merlette een ontsnapping, die uiteindelijk leidde tot de eindzege van zijn kopman Eddy Merckx. Hij moest amper twee jaar later, op 26-jarige leeftijd, stoppen wegens hartproblemen.

Tegenwoordig vertelt Wagtmans (59) zijn verhaal in gevangenissen, als ambassadeur van de stichting Exodus, die gedetineerden helpt bij terugkeer in de maatschappij. De oud-renner toont het gezelschap een gele trui, een oude, van neef Wout. “Die van mij, de echte, hangt thuis in de gang.' Biograaf Peter Ouwerkerk beschrijft prachtig een bezoek aan Schutterswei, een Rijksinrichting voor Preventieven en Arrestanten in Alkmaar. Wielercarrière of gele trui, het zegt de meeste gevangenen weinig. Toch worden ze gegrepen door het verhaal van Wagtmans. Net als de lezer van zijn biografie Ongekend.

Marinus Cornelis Wagtmans wordt vlak na de oorlog geboren in Sint-Willebrord als tweede in een gezin met vijf kinderen. 't Heike, zoals de plaats in de Nederlands-Vlaamse grensstreek wordt genoemd, is van oudsher een bolwerk van wielrenners en smokkelaars. Vader Cees Wagtmans, kleinzoon van de beroemde smokkelaar Gerard “Klaveren Vrouwke' Schrauwen, heeft niet voor niets de bijnaam Smokkeltje. Hij verdient wat bij als masseur van onder andere Wim van Est, die zich begin jaren vijftig ontwikkelt tot een internationale topwielrenner. De jonge Rini hoort de Touravonturen van Van Est en zijn neef Wout uit de eerste hand. Logisch dat hij zelf ook wielrenner wil worden.

Achter dit jongensboekverhaal schuilt een bizarre werkelijkheid. Rini Wagtmans deinst in Ongekend nergens voor terug en vertelt. Over zijn vader die het geld opmaakt aan alcohol, en slaat. Over zijn moeder, die vijf kinderen krijgt van drie verschillende mannen. Maar het kan nog erger. Vader misbruikt zijn gehandicapte dochter en belandt in de gevangenis. Later zal Rini horen dat zijn moeder zich vergreep aan zijn broertje. Terwijl Smokkeltje in de gevangenis zit, vlucht zijn moeder naar België. De vijftienjarige Rini helpt spullen inladen, tot ineens zijn koffertje uit de auto wordt gegooid. Hij mag niet mee, tot ziens!

Wagtmans vindt onderdak bij zijn tante Koske en begint een gevecht om een beter bestaan. Hij ziet één manier om aan de armoede te ontsnappen: de fiets. Over gladde asfaltwegen gaat het niet. De talentvolle amateur trouwt op z'n negentiende, krijgt kinderen en wordt ongewild baas in het bedrijf van zijn overleden schoonvader, met 350 man personeel. Wagtmans zit jarenlang tot over zijn nek in de belastingschulden. Toch krijgt hij een wielercarrière van de grond. Hij gaat de strijd aan met de groten van zijn tijd: Peter Post, Jan Janssen. Zijn doorbraak laat niet lang op zich wachten. Na twee goede jaren in de Tour wordt hij gevraagd voor de legendarische Molteni-ploeg van Eddy Merckx. Wagtmans ziet het als de ideale voorbereiding om in een later stadium zelf als kopman de Tour te rijden en te winnen. Zover komt het niet. In 1973 valt hij in wedstrijden zomaar een paar keer om. “Je bent zwaar hartpatiënt', constateert de dokter. Einde carrière.

Rini Wagtmans blijft vechten. Hij gaat succesvol in zaken, keert terug in de wielersport als ploegleider en bondscoach, wordt politicus. Mooie verhalen, over vispartijen met Boris Jeltsin, de aankomst van de Tour in Sint-Willebrord, de Olympische Spelen van 1980. Daarnaast is hij steun en toeverlaat voor talloze jonge wielrenners (zoals Johan van der Velde en Bert Oosterbosch). Hij doet vrijwilligerswerk, bezoekt gevangenen en bejaarden.

Waar hij ondanks zijn hartproblemen de energie vandaan haalt? De biografie geeft één verklaring. Wagtmans wil het per se beter doen dan zijn eigen ouders. Vandaar dat hij niet blijft hangen in haat. Als coureur laat hij zich masseren door vader Smokkeltje, ondanks alles wat er in zijn jeugd gebeurde. Als geslaagd zakenman blijft hij zich bekommeren om het lot van zijn moeder, die hem als jochie in de steek liet. Het is als buitenstaander haast niet voor te stellen. Toch heeft biograaf Ouwerkerk een geloofwaardig verhaal opgetekend. Het leven van Rini Wagtmans? Ongekend!

Ongekend. Rini Wagtmans van straatjongen tot ridder. Auteur: Peter Ouwerkerk. Uitgeverij: De Geus. Prijs: 19,90 euro.