“Wij zeggen niet: Europa, van ons erf!'

De politiek is bang voor het debat over arbeidskrachten uit Oost-Europa, zegt de FNV.

Maar nietsdoen is de slechtste oplossing, vindt vakbondsvrouw Jongerius.

Agnes Jongerius, de machtigste vakbondsvrouw in Nederland, windt er geen doekjes om. “De slechtste uitkomst zou zijn als het kabinet de huidige regeling omtrent arbeidsmigratie verlengt en er verder niets gebeurt“, zegt de FNV-voorzitter.

Ze doelt op de nieuwkomers uit Oost-Europa. Deze week moet het kabinet beslissen of werknemers uit de nieuwe lidstaten van de Europese Unie (EU) welkom zijn en zonder beperkingen in Nederland aan de slag kunnen. Een lastig besluit voor het kabinet-Balkenende, dat hierover verdeeld is. “Maar achter mijn brede schouders kunnen de kabinetsleden niet schuilen“, zegt Jongerius.

De FNV wil de deur openen voor de Europese nieuwkomers?

“De vakbeweging is voor het vrije verkeer van werknemers in Europa, dus ook voor werknemers uit de tien nieuwe EU-landen. Maar wij vinden ook dat er gelijk werk voor gelijk loon moet worden verricht. Niemand in Nederland mag de CAO [collectieve arbeidsovereenkomst, red.] ontduiken. Daarom willen we dat het kabinet de grenzen opent, maar registreert wie er binnenkomen en naleving van de arbeidsvoorwaarden controleert. De slechtste uitkomst is als de huidige praktijk wordt voortgezet en dat iedereen weer op z'n handen gaat zitten.“

Op z'n handen gaat zitten? Hoezo?

“Dan blijft iedereen om de hete brij heen draaien: hoe regel je de naleving van de CAO op een fatsoenlijke manier. Dat is niet alleen een taak voor de vakbeweging, ook voor de overheid. Vooral na de verkiezingen in de gemeenteraad ben ik bang dat Kamerleden kiezen voor de simpelste oplossing: de grens op slot houden.“

Staat ook de vakbeweging niet met de rug naar Europa?

“Welnee. Wij zeggen niet: Europa, ga van ons erf! Maar samenwerking in de Europese Unie moet niet automatisch ten koste gaan van de verzorgingsstaat en van werkgelegenheid. Die ene markt is een fictie, want je hebt één markt voor producten en 25 heel verschillende nationale sociale systemen. Dan krijg je uitbuiting.

“Wij vonden jarenlang dat goede sociale afspraken Europees geregeld moesten worden. Dat we Europa concurrerend zouden maken met behoud van een sociaal gezicht. Dat was misschien een beetje utopisch.“

Waardoor is de vakbeweging wakker geschud?

“Uit het tussenrapport Jobs, jobs, jobs van Wim Kok [voormalig FNV-leider en oud-premier, red.] over de concurrentiekracht van Europa bleek dat het niet zo goed liep met het stimuleren van de economie. Financiële markten worden onder druk van de globalisering steeds meer gereguleerd - elke Europese sociale regel wordt als obstakel gezien.

“Dat zag je bij het debat over de Dienstenrichtlijn. Brinkhorst zei als minister van Economische Zaken: controle en naleving van CAO-regels past niet in mijn wereldbeeld. Namens werknemers hebben wij het onderwerp toen op de Europese agenda gezet. Met resultaat.

“Het is uitstekend dat kapitaalverschaffers profiteren van open grenzen. Maar dan kan je niet tegelijkertijd zeggen: nationale arbeidsvoorwaarden zijn een sta-in-de-weg.“

Wat voorziet u als Nederland de grenzen openstelt zonder al die extra maatregelen die de FNV voorstelt? Het kabinet wil tenslotte minder regels.

“Geschat wordt dat het aantal arbeidsmigranten uit Oost-Europa zal verdubbelen tot 60.000. Als zij ver onder de CAO-normen gaan werken, kunnen we de afspraken met kabinet en werkgevers om meer migrantenjongeren aan werk te helpen, wel schudden. We hebben afgesproken om 10.000 leer-werkplekken voor jonge werklozen te scheppen. Zonde als dat niet doorgaat.

“Het antwoord is niet een verbodsbord bij Lobith of Wuustwezel. Maar nu duikt iedereen voor het debat, CDA, ook de PvdA. De politici moeten het debat durven aangaan over hoe we sociale zaken in dit land fatsoenlijk regelen. De vakbeweging zegt tegen de politiek: neem de zorgen van mensen serieus. Of blijven we kijken hoe het vanzelf fout gaat.“