Seks in een steeg? De foto's staan zo op internet

Zomaar foto's of filmpjes van anderen op internet zetten mag niet, maar anonimiteit op internet maakt het moeilijk om er iets tegen te doen.

Het mag niet. Foto's en filmpjes van anderen zomaar op internet zetten is een inbreuk op het portretrecht, zegt advocaat en hoogleraar Dirk Visser. “Het probleem is de handhaving. Dat is de tragiek van dit soort gevallen. Als je er een rechtszaak van maakt, verspreiden de foto's zich als een olievlek over het internet.“

Eerst circuleerden de afgelopen weken beelden op internet van een meisje dat in elkaar wordt geslagen door twee andere meisjes op een school in Maarssen. Daarna gingen er foto's rond van een 48-jarige vrouw in Bussum die seks heeft met een student, buiten in een steeg achter een kroeg. Zij werkt bij de administratie van een middelbare school, hij is een meerderjarige student en geen oud-leerling van die school. Op de foto's is aan de opgestoken middelvingers duidelijk te zien dat de jongens de vrouw er met opzet inluizen - volgens de verhalen ging het om een weddenschap van 50 euro.

De vrouw heeft vrijdag een aanklacht ingediend. Het openbaar ministerie probeert nu degene die de foto's uit Bussum heeft verstuurd te achterhalen en te vervolgen voor opzettelijke belediging, smaad of laster. Onduidelijk is of de vrouw ook een civiele zaak begint, die weliswaar grote kans van slagen heeft, maar nieuwe publiciteit zal opleveren.

Wat zijn de regels? Het portretrecht uit 1912 is in de Nederlandse wetgeving geformuleerd als een beperking op het recht van de maker van het portret. Die beperking is het “redelijk belang' dat de geportretteerde kan hebben om zich te verzetten tegen publicatie - en dan gaat het voornamelijk om privacy.

De belangrijkste rechtszaak in Europa draaide om een foto van prinses Caroline van Monaco die in badpak was gefotografeerd in de Monte Carlo Beach Club. Die foto mocht, zo oordeelde het Europese Hof in 2004, niet gepubliceerd worden omdat hij de privacy van de prinses schond, ook al ging het om een foto die was genomen op een voor veel mensen toegankelijke plek.

Dit principe is ook op de foto's uit Bussum (zie kader) van toepassing. Heeft de vrouw een “redelijk belang' om publicatie te verbieden - anders geformuleerd: vindt zij het niet leuk als de foto's openbaar worden - dan mag de fotograaf ze niet publiceren. Het principe van geschonden privacy is waarschijnlijk niet van toepassing op een filmpje van rapper Lange Frans dat nu populair is. Hij krijgt tijdens een optreden een ijsklontje tegen zijn hoofd gegooid en gaat verhaal halen in het publiek.

“Vroeger werd de beslissing over publicatie genomen door een professionele uitgever van een tijdschrift of een krant. Op internet wordt die beslissing nu genomen door pubers die zich niet realiseren wat ze doen“, zegt hoogleraar Visser.

De studenten mailden de foto's uit Bussum naar de website Totally Crap, een Engelstalige porno-dochtersite van de Nederlandse website vkmag. Die heeft de foto's gepubliceerd. Op dit soort pagina's staat een button waarmee de link is door te mailen naar vrienden. Al snel had heel schoolgaand Bussum de beelden gezien.

Daarna zijn de foto's ook gemaild naar Geenstijl, de grootste van dit type websites in Nederland met naar eigen zeggen één miljoen unieke bezoekers per maand. Directeur Dominique Weesie van Geenstijl heeft zelf het besluit genomen de foto's te publiceren, zowel van de school in Maarssen als van het steegje in Bussum. Hij is zich bewust dat hij daarbij een andere afweging maakt dan bijvoorbeeld kranten zouden doen: “Dat zijn oude media, wij zijn de nieuwe media. Over Maarssen had ik geen enkele twijfel. Ik vind het zo stuitend dat twee meisjes daar op een ander meisje mogen inbeuken, terwijl andere leerlingen alleen maar staan te juichen en te filmen - dat we dat graag naar buiten brengen.“

Over Bussum heeft hij langer nagedacht. “Wij laten het naakt graag aan andere sites over, en dit waren ook wat ranzige foto's. Wij willen geen beelden van minderjarigen die te ver gaan met een webcam of van jongens die beelden van hun ex-vriendin aanbieden. Maar het pikante was dat het om een vrouw ging met een verantwoordelijke functie bij een scholengemeenschap.“

Weesie dacht op dat moment nog dat het ging om seks met een ex-leerling. Om die reden vond hij de schade voor het slachtoffer minder belangrijk. “Zij had beter moeten nadenken. Als je op een school werkt, moet je niet met dat Breezer-volk in een steegje gaan rommelen. Dan weet je dat iedereen een mobiele telefoon met een camera bij zich heeft en alles zijn weg vindt naar het internet.“

Weesie verwacht geen problemen als het slachtoffer een zaak begint tegen de website. “Wij publiceerden pas toen het al op diverse andere sites stond. En als we een schadeclaim krijgen van 450 euro, dan betalen we die desnoods. Dat mogen de advocaten onderling uitzoeken.“