“Ingenieur FH' wist wat een pak melk kostte

Velen moeten bij het bericht, gisteren, dat Fentener van Vlissingen is overleden, aan zijn broer Paul hebben gedacht. Want het was Paul Fentener van Vlissingen (1941) die twee maanden geleden in een kranteninterview vertelde ongeneeslijk ziek te zijn.

Het was niet Paul, maar diens oudste broer Frits die afgelopen zaterdag overleed. Onverwachts, in zijn slaap, in zijn weekendhuis aan de Friese Fluessen. Frits was met bijna 72 jaar de oudste van vier kinderen, maar nog gezond. Al had de fanatieke zeiler een paar jaar geleden om zijn leeftijd een motorboot aangeschaft. Voorheen zeilde hij op zijn luxueuze catamaran Akka, gelegen op het Caraïbische eiland Sint Maarten, en inmiddels te huur vanaf 5.000 euro per week.

Van Vlissingen, zoals hij zichzelf voorstelde, bouwde de laatste jaren zijn zakelijke belangen af, net als zijn vele nevenfuncties. Maar bleef actief met een van zijn vele passies: het verzamelen van monumentaal, karakteristiek vastgoed. In Amsterdam bezat hij een grote collectie grachtenpanden. Op de Prinsengracht, in een statig maar onopvallend kantoor, zetelde zijn privé-beleggingsmaatschappij Flint Holding. Ook was hij de trotse bezitter van het karakteristieke Noord-Zuid Hollands Koffiehuis, tegenover het Centraal Station van Amsterdam, waar de VVV is gevestigd. Hij wandelde er vaak heen voor een kop koffie. Bij slecht weer nam hij de tram.

Van Vlissingen begaf zich graag onder de mensen. Hij ergerde zich aan politici of zakenlieden die niet wisten wat een pak melk kostte, of hoe je geld moest pinnen. Als huisbaas had hij persoonlijk contact met zijn huurders, hij hoorde geregeld klachten of problemen aan en probeerde die dan zelf op te lossen. Ook in de kerk was hij graag onder de mensen. Jarenlang zat hij in de kerkenraad van de Remonstrantse Kerk in Hilversum, de stad waar hij jaren met zijn vrouw, drie dochters en één zoon woonde.

Bij SHV, waar wereldwijd nu ruim 30.000 mensen werken en waar hij van 1975 tot 1984 aan het hoofd stond, hanteerde hij de managementstijl by walking around, veel spreken met mensen op de werkvloer.

Frederik Hendrik Fentener van Vlissingen (Düsseldorf, 1933) stond vooral midden in het zakenleven. Na zijn afscheid als directievoorzitter van familieconcern SHV was hij een vooraanstaand commissaris, onder meer bij de multinationals Akzo Nobel, ABN Amro en Unilever. Bij de Amsterdamse kabelfabrikant Draka, waarvan hij via Flint grootaandeelhouder was, was hij nog steeds president-commissaris. Met geen van zijn nevenfuncties trad hij in de schijnwerpers - daar hield hij niet van. Van Vlissingen was het type commissaris dat op de achtergrond actief meedacht en -werkte aan grote beslissingen: de fusie van Draka met NKF en die van ABN met Amro, of de overname van Nobel door Akzo.

Ook privé kwam hij de Nederlandse captains of industry tegen. Van Vlissingen was lid en bestuurder van De Pijp, een geheim genootschap waarvan bijna alle topbestuurders voor het leven lid zijn. Vier keer per jaar treffen ze elkaar in het Wassenaarse kasteel De Wittenburg. Van Vlissingen leidde de club jarenlang, samen met voormalig Heineken-topman en oud-SHV-commissaris Gé van Schaik. Zij recruteerden persoonlijk nieuwe leden als Kees Storm (ex-Aegon) en Rijkman Groenink (ABN Amro).

Bij SHV staat Van Vlissingen bekend als de man die het conglomeraat begin jaren tachtig terugbracht tot een aantal kernactiviteiten. Dochterbedrijven als GTI en Geveke werden afgestoten, SHV ging door met groothandel (Makro), schroothandel en de exploratie en productie van olie en gas.

Samen met zijn broers John (1939) en Paul bezat hij zo'n 60 procent van de aandelen in het concern dat in 2004 een omzet had van bijna 14 miljard euro en daarbij een nettowinst van ruim 300 miljoen euro behaalde. In de loop der jaren wisten zij andere aandeelhouders grotendeels uit te kopen, waaronder hun zuster Mary Ann (1936). Het persoonlijk vermogen van Frits Fentener van Vlissingen wordt door zakenblad Quote geschat op 2,5 miljard euro.

Toch zijn de jaarlijkse aandeelhoudersvergaderingen van SHV nog altijd een gezellige reünie. De minderheid van de aandelen is in handen van een uitgebreid gezelschap van (voormalige) bestuurders en (oud-)commissarissen, en nazaten van de andere oprichtersfamilies, zoals Van Beuningen en Van Nievelt.

Al tijdens zijn studie fysische chemie in Delft - wat hem zijn bijnaam “Ingenieur FH' opleverde, én z'n grote rekencapaciteit - liep hij stage bij SHV. Na zijn militaire diensttijd kwam hij in 1965 definitief in dienst. Eerst als secretaris van de directie, waar hij twee later in werd benoemd. In 1975 werd hij voorzitter.

Tot twee jaar geleden was Van Vlissingen vice-voorzitter van de raad van commissarissen. Hij maakte plaats voor de volgende generatie - de negende in hun eigen telling, sinds de oprichting van SHV in 1896 de zesde - in de persoon van Annemiek Fentener van Vlissingen (1961), een van zijn vier kinderen. Zij werkte een paar jaar als manager voor het bedrijf, maar koos vervolgens voor het moederschap. Vorig jaar volgde ze haar oom Paul op als president-commissaris.

Dagelijkse leiding of niet, Annemiek is nu de machtigste persoon van het concern. Haar vader Frits huldigde het standpunt: de aandeelhouder is de baas, niet de directie.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel “Ingenieur FH' wist wat een pak melk kostte (28 maart, pagina 15) staat dat de zaterdag overleden Frits Fentener van Vlissingen bijna 72 jaar oud was. Hij was 72.