Groei niet belangrijker dan welzijn en geluk

We moeten niets steeds de VS als een voorbeeld nemen.

Creativiteit gedijt niet als je alleen maar lange uren maakt, en op vakantie gaan stimuleert de economie ook.

Elke keer vinden opinie- en beleidsmakers weer redenen om te verklaren dat het heel slecht gesteld is met onze economie en maatschappij. Het opiniestuk “Stop met huishouden!' (nrc.next, 27 maart) van de in Amerika wonende Heleen Mees is daar een mooi voorbeeld van. Nederlanders werken gemiddeld 25 procent minder en hun inkomen is navenant ongeveer een kwart lager. Amerikanen hebben dan ook gemiddeld langere werkweken en kortere vakanties, maar meer geld te besteden. Ik zou zeggen: wie is hier het slimst bezig? Mees komt tot de omgekeerde conclusie. En met haar veel beleidsmakers.

Ondanks de onheilspellende berichten is Nederland zonder twijfel een van de meest ontwikkelde en concurrerende landen ter wereld. Gemeten naar bnp per hoofd van de bevolking komt Nederland op de negende plaats. Dat leidt tot een hoog niveau van maatschappelijk welzijn. In de World Database of Happiness komt Nederland op de zevende plaats; de VS staan op plaats dertien.In de Human Development Index van de Verenigde Naties komt Nederland op de vijfde plaats, na Noorwegen, Zweden, Australië en Canada. De VN zelf vindt de Human Poverty Index een betere maat, waarbij gekeken wordt naar mate van ongelijkheid en sociale uitsluiting. Hier eindigt Nederland als derde laatste, voor Zweden en Noorwegen.

Je zou mogen verwachten dat Nederlandse beleidsmakers ontzettend trots zijn op dit soort prestaties. Het omgekeerde is waar. Elke keer wordt onderstreept hoezeer Nederland aan het afglijden is. Cijfers als bovenstaande mogen niet waar zijn. Gelukkig beweert Mees in haar stuk niet dat Nederlandse vrouwen luier zijn dan Amerikaanse. Ze werken alleen gemiddeld meer thuis, terwijl Amerikaanse vrouwen meer buitenshuis werken en voor de huishoudelijke taken anderen in dienst nemen. Deze vrijetijdsparadox leidt er volgens Mees toe dat in Nederland onnodig veel laagopgeleiden aan de kant staan. Want in de VS huren carrièrevrouwen iets meer huishoudelijke hulp in.

Mees verwijt Nederlandse vrouwen die relatief meer dan elders in deeltijd werken dus niet - zoals de ook al briljante Sharon Dijksma van de PvdA - dat ze hun diploma's onvoldoende benutten, maar dat ze te weinig ongeschoolden aan werk helpen. Een nieuwe economische grondslag voor onze moraal: ongeschoolden aan werk helpen. Werk meer zodat anderen meer werk hebben! Wat al die economisten telkens weer doen is het paard achter de wagen spannen. Welzijn en geluk moeten geofferd worden op het altaar van de economische groei. Wat er ook van zij: gij zult niet genieten!

Dat neemt niet weg dat ook Mees de indruk geeft dat het haar wel om dat genot te doen is. Want door meer te werken kunnen Amerikaanse carrièrevrouwen meer diensten inkopen. “Zo eten ze vaker buiten de deur en maken ze ruim gebruik van boodschappendiensten en kindermeisjes“, schrijft Mees. Klopt dat verhaal? De meeste Amerikaanse vrouwen verdienen gewoon niet genoeg om al die hulpen te kunnen inhuren. Veel Amerikanen besteden vooral meer door relatief meer schulden te maken. Mees heeft het bovendien over vormen van economische hulpverlening die misschien in New York te vinden zijn, maar zeker niet in grote delen van de rest van de VS. Ik maak me sterk dat het gemiddeld voorzieningsniveau op het Nederlandse platteland veel hoger is dan het Amerikaanse. Het plaatje bij Mees' artikel is tekenend. Illustratie bovenaan: boodschappentasjes van Gucci, Louis Vuitton en Versace (de VS blijkbaar), onder: Albert Heijn, C1000 en Aldi. En dat terwijl veel Amerikanen blij mogen zijn als er veel meer dan een Wal-Mart in hun buurt te vinden is! Een Wal-mart-tasje links naast al die dure merktasjes rechts zou dan ook een correcter plaatje geweest zijn. Bovendien, als we op vakantie gaan, stimuleren we dan de economie niet evengoed? Of komen er omgekeerd niet voldoende toeristen uit het buitenland naar Nederland?

De Verenigde Staten mogen een grotere staatsschuld hebben of het hoogste percentage mensen in de gevangenis ter wereld, het weerhoudt onze beleidsmakers er niet van om ons telkens weer de VS als voorbeeld voor te houden. Terwijl Nederland een van de meest geavanceerde en creatieve economieën ter wereld is. Economisten mogen de opvatting toegedaan zijn dat hard werken in het zweet onzes aanschijns de enige deugd is, in de creatieve belevenis-economie vormen goed leven en vrije tijd een groot economisch goed, zowel aan de vraag-, als aan de aanbodkant. Wat het laatste betreft: creativiteit gedijt niet als je alleen maar lange uren maakt. Het goede leven gaat teniet aan het gemekker van de economistische zeurpiet.

Dany Jacobs is als hoogleraar Strategie verboden aan de Rijksuniversiteit Groningen en als lector aan de Amsterdam Fashion Institute.

Voor indices met landendata: www.oecd.org hdr.undp.org