De Blokker-tour

Doelloos dwalen is onmogelijk, maar het is wel te benaderen. De tweede aflevering van een serie over zinloze mobiliteit, over de “verblokkering’ van Nederland.

Tiel, 2002. Foto Hollandse Hoogte Nederland, Tiel, januari 2002. Binnenstad waterstraat, winkelend publiek en Blokker winkel voor huishoudelijke artikelen. Foto: Hans van den Bogaard/Hollandse Hoogte Hollandse Hoogte

Nuttige Plaatsen. Ik veer op als ik de term lees in de gebruiksaanwijzing van de TomTom die ik heb gehuurd. Een aantal NP’en staat al voorgeprogrammeerd in het navigatiesysteem, zoals kerken, tankstations en pinautomaten. Flitspalen ontbreken, die krijg je pas tegen forse bijbetaling. Op internet blijken ijverige burgers gratis overzichten van hun eigen nuttige plekken ter beschikking te stellen. Points of interest heten ze in het Engels en op www.poihandler.com vind je er honderden, waaronder alle tippelzones, hunebedden en coffeeshops. Maastricht heeft zelfs een eigen overzicht, zodat drugstoeristen rechtstreeks naar een proviandplaats kunnen koersen.

Ook winkelketens hebben de POI ontdekt en dus kun je alle Bruna’s, Gamma’s en Ikea’s downloaden, maar ook de Intratuinen, Computerlanden en Trekpleisters. Altijd een filiaal onder handbereik, de “verblokkering’ van Nederland in de praktijk. Ik neem de proef op de som, download het bestand van de naamgever van het fenomeen en laat me naar de dichtstbijzijnde Utrechtse vestiging van Blokker leiden, van daaruit naar de volgende, enzovoort, de hele stad door.

Met verblokkering wordt meestal bedoeld dat binnensteden steeds meer op elkaar gaan lijken. Nu zit er inderdaad een Blokker in het centrum - de TomTom voert je er dwars door de middeleeuwse straatjes heen, want de kortste weg is tenslotte de kortste weg - maar dat is een uitzondering. En bovendien is er aan Hoog Catharijne, waarvan het filiaal onderdeel uitmaakt, weinig te verknoeien.

Je kunt Blokker er zelfs niet van beschuldigen dat hij het beeld van gewone, doorgaande straten om zeep helpt, want ook daar zitten bijna geen filialen. De anonieme Blokker aan de Amsterdamsestraatweg valt nauwelijks uit de toon in het lint van belhuizen, kebabzaken en coffeeshops. En het filiaal aan de chique Nachtegaalstraat met zijn delicatessenwinkels en hypotheekverstrekkers, heeft ook de schutkleur van zijn omgeving aangenomen: het is een klein Blokkertje, dat alleen speelgoed verkoopt. Dit is de oudste Blokker van Nederland, vertelt de chauffeur die “filiaal 1’ aan het bevoorraden is, schuin ertegenover zit nummer 271.

De meeste Blokkers blijk je vanaf de straat helemaal niet te kunnen zien: driekwart zit keurig opgeborgen in een winkelcentrum. De reis erheen voert langs wipkippen en schotelantennes, over verkeersdrempels in eindeloze aantallen en door meer wederopbouwwijken dan je voor mogelijk hield. Sommige winkelcentra zijn klein, zoals De Klop, een sleetse strip winkels tussen lage, beige flats. Maar er zijn ook reusachtige malls, zoals het geheel overdekte Overvecht dat tussen grijze flats van tien verdiepingen ligt die in Moskou of Tomsk niet zouden misstaan. Maar als je het winkelcentrum binnenstapt, waan je je in de Kalverstraat: dezelfde rode klinkers op de vloer en dezelfde filiaalbedrijven.

De route naar de vestiging in Leidscherijn leidt naar de overkant van de snelweg. Op de uitgestrekte zandvlakte vraag ik me al af of TomTom de weg niet kwijt is, maar dan kondigt het schermpje de geruststellende straatnaam Weerschijnvlinder aan. De flats bij het anderhalf jaar oude winkelcentrum zijn voorzien van een puntdak om ze de uitstraling van gewone huizen te geven, de lantaarnpalen voor de deur van Blokker hebben de vorm van een schemerlamp. “Lang gekoesterde wens van Herman is in vervulling gegaan: zijn werk is te koop bij Blokker’ lees ik in het foldertje dat ik binnen zie liggen. Aan het woord is weduwe Xandra die de Herman-Brooddekbedhoezen en Herman-Broodmokken aanprijst.

Letterlijk hoogtepunt van de reis is de jaren-zestigwijk Kanaleneiland: het winkelcentrum heeft een parkeergarage van zes verdiepingen. Boven verruil je het bijziende schermpje van de TomTom even voor een driedimensionale plattegrond, met de schoorsteen van de elektriciteitscentrale, de Dom, de A2, het Amsterdam-Rijnkanaal. Pas nu weet je zeker dat je inderdaad in Utrecht bent.