Chaos, maar democratie

Het is een verwarrend beeld. In de ene voormalige sovjetrepubliek, nog steeds een dictatuur, legt de president na een verkiezingsklucht de oppositie hardhandig het zwijgen op uit vrees voor demonstraties tegen zijn regime. En in de andere ex-sovjetstaat, tegenwoordig een democratie in wording, lijken veel kiezers de voorkeur te geven aan een stembusfraudeur die ooit voorbestemd was opvolger te worden van de dictator van dat land.

Het kan dus verkeren. Democratische processen hoeven niet automatisch op de gunst van de kiezer te rekenen. Die ziet chaos - zeker in een politieke overgangsfase - en hunkert misschien naar de tijd dat het leven weliswaar minder vrij was, maar wel overzichtelijker.

In Oekraïne, waar zondag verkiezingen voor het parlement zijn gehouden, hoeft de winst van de oudgediende en pro-Russische Viktor Janoekovitsj niet te verbazen. Hij heeft zonder meer geprofiteerd van het feit dat de gangmakers van de Oranje Revolutie elkaar de afgelopen maanden de tent uitvochten. De ruzies tussen de Oekraïense president, Viktor Joesjtsjenko, en diens premier, Joelia Timosjenko, leidden in september vorig jaar tot het ontslag van de minister-president. Timosjenko lijkt - volgens de exit-polls, de officiële uitslag wordt vandaag verwacht - haar mederevolutionair Joesjtjenkno te gaan aftroeven. Diens nederlaag is een uiting van electoraal ongenoegen over beloftes die niet zijn waargemaakt.

Janoekovitsj' wraak is zoet na de verloren slag van de volksopstand. Zijn machtsbasis ligt in de oostelijke steenkoolgebieden, die traditioneel massaal pro-Russisch zijn. Hierin is sinds de Oranje Revolutie geen verandering gekomen. Men ruikt er zijn kans nu de tegenpartij in een orgie van conflicten uiteen is gevallen.

Politieke verwarring en splijtende ruzies horen bij democratie. President Joesjtsjenko heeft veel fouten gemaakt, maar het is hem nauwelijks aan te rekenen dat hij er in anderhalf jaar niet in is geslaagd van Oekraïne de democratische heilstaat te maken die het electoraat van hem verwachtte. Het land verkeert in een overgangsfase. Politieke stabiliteit zal er pas zijn als de nieuwe constitutionele structuur haar waarde heeft bewezen. In die zin waren dit belangrijke verkiezingen, die bovendien volgens verklaringen die de EU en de OVSE gisteren uitgaven, democratisch zijn verlopen. Oekraïne verandert van een presidentiële in een parlementaire democratie met evenredige vertegenwoordiging. Dat is een ingrijpend, tijdrovend en soms verwarrend proces.

Maar het is oneindig veel beter dan de repressieve overzichtelijkheid van Wit-Rusland. President-potentaat Aleksandr Loekasjenko heeft à la Stalin honderden oppositieleden laten oppakken na demonstraties tegen de uitkomst van de verkiezingen. Het zijn de stuiptrekkingen van een verderfelijk bewind, dat zich taai weet te handhaven. De schijn-ordening van Loekasjenko is echter eindig.

In Oekraïne mogen kiezers mopperen over de vermeende abnormaliteit van hun land, in Wit-Rusland kunnen ze daar alleen nog maar van dromen - helaas.

Commentaren geven het standpunt van de krant, op basis van discussies tussen hoofdredactie en commentatoren. Reageren: lezerschrijft@nrc.nl