Weemoedig grafmonument voor Vivier

De Servisch/Duitse componist Marko Nikodijevic (1980) won zaterdag in Amsterdam de compositieprijs van het Nouvel Ensemble Moderne Forum 2006. Zijn Chambres de Ténèbres (2005) zal door het Ensemble op een aantal belangrijke concerten worden uitgevoerd, en - met de drie andere genomineerde werken - op cd verschijnen.

Het werk heeft als ondertitel 'Tombeau de Claude Vivier' en staat daarmee in een traditie van muzikale grafmonumenten. Inderdaad heeft het een broze tonaliteit gemeen met het werk van deze jong vermoorde (!) meester (1948-1983) uit Canada, waar ook het Nouvel Ensemble Modern vandaan komt.

Dat het om een 'grafmonument' gaat, blijkt al bij het weemoedige begin, met een rondzingende toon waartegen zich een dissonant klagende klarinet schuurt. Melodische aanzetjes spelen steeds een belangrijke rol, zonder ooit echt helemaal uit te groeien.

Het tweede deel brengt verontwaardiging, in woedende oprispingen afgewisseld met nasidderende stiltes. Het beklemmendst is echter het slot, vol grillige klanken die steeds blijven opdoemen; alsof je geblinddoekt door een kamer vol breekbare voorwerpen strompelt.

Chambres de Ténèbres klonk naast het wat vlakkere Helical van de Duitse Karola Obermüller, waarin trage lijnen aan een subtiel doorgeefspel worden onderworpen, in een vrije vorm afgewisseld met meer geëxalteerde passages.

Beide werken geven een aardige indruk van de stijl die veel jonge componisten van nu aanspreekt: op de grens van het spectrale, maar met duidelijk tonale elementen die quasi-toevallig voorbijkomen, en een sterke dramatische curve. Het kan - zoals bij Obermüller - wat schools worden, maar iemand als Nikodijevic laat horen dat er ook nog genoeg individueels mee valt te doen.

Het Nouvel Ensemble Modern was bijna twee weken te gast in Amsterdam, met een programma vol openbare repetities, masterclasses en forumgesprekken met de deelnemende componisten.

Op het openingsconcert, vorig weekend, trok vooral het nieuwe Klarinetconcert van de Nederlander Robin de Raaff de aandacht; overigens al minstens het derde klarinetconcert van Nederlandse makelij dat dit jaar in première ging.

In dit werk staat de solist aanvankelijk wat machteloos tegenover het overrompelende ensemble, maar door samenwerking te zoeken met de klarinettist uit het ensemble weet hij zich vrij te vechten - een bijzondere opvatting van het concertante principe.

Het ensemble speelde steeds onder de bescheiden maar zeer to the point dirigerende Lorraine Villancourt. Helaas blijft het nog altijd hoogst opmerkelijk dat een vrouw voor een dergelijk ensemble staat. Dirigent blijft het minst geëmancipeerde beroep van de wereld, ook al bleek dat hier volstrekt onnodig.

Concert: Nouvel Ensemble Moderne o.l.v. Lorraine Villancourt. Gehoord: 18; 25/3 Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam.