'Wachten tot iedereen weer vrij is'

In Wit-Rusland worden opgepakte demonstranten onder erbarmelijke omstandigheden vastgehouden. Een oppositieleider zit vast tussen criminelen.

Duizend aanhoudingen in Minsk. Negentien mensen in één gevangeniscel. Drie arrestanten met een hersenschudding. En één oppositieleider die is opgepakt op verdenking van vandalisme.

Volgens jurist Valentin Stefanovitsj (33) is dat de voorlopige stand na een week van protest tegen de uitslagen van de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland. Stefanovitsj werkt voor de Wit-Russische mensenrechtenbeweging Viasna (Lente), dat de oppositie juridische hulp verleent.

Viasna inventariseert waar de arrestanten zitten en welke rechtbank ze berecht en publiceert die informatie op een website om familieleden te informeren. De organisatie is illegaal: een van de zes medewerkers in de hoofdstad heeft zijn keuken en koelkast beschikbaar gesteld, voor werkoverleg 'en een slok wodka af en toe'.

Volgens Stefanovitsj is de toestand in de Wit-Russische gevangenissen erbarmelijk. 'In de cellen zijn geen bedden, geen tafels, niets. De gevangenissen zijn door alle aanhoudingen overvol: de arrestanten moeten op hun zij liggen om te slapen, anders past het niet. Een deel van de gevangenis in Minsk is niet verwarmd.'

Kasa Bochan (24) is een van de mensen die regelmatig op de website van Viasna kijkt. Afgelopen week was de architecte elke dag op het Oktoberplein om te demonstreren. Overnachten in een tent, wat een paar honderd diehards deden, mocht ze niet van haar vader, hoe graag ze dat ook had gewild. De tent van haar vrienden werd vrijdagnacht door de politie opgerold: zes vrienden van Bochan zitten op dit moment vast.

Over de demonstratie van zaterdag vertelt ze: 'Tot nog toe demonstreerden we 's nachts. Maar nu scheen de zon en er protesteerden weer duizenden mensen. De sfeer was goed, niemand was bang. Ik heb tussen de demonstranten ouders met kinderen gezien. '

Bochan zat even aan de koffie toen een deel van de demonstranten overging tot een protestmars naar de gevangenis om hun solidariteit te betonen aan de honderden activisten die daar al vastzaten. 'Ik werd gebeld dat ik beter niet kon komen: de politie begon toen net in te slaan op de demonstranten.'

Bij die protestmars zijn volgens de autoriteiten 51 mensen gearresteerd. Viasna schat het aantal op honderd. Onder hen is oppositieleider Aleksandr Kozoelin. Volgens Stefanovitsj is hij naar de gevangenis in Zjodino, vijftig kilometer van Minsk, overgebracht. 'Daar zit hij tussen gevangenen met een serieus strafblad.'

Op dit moment is het rustig in de hoofdstad. De belangrijkste oppositieleider, Aleksandr Milinkevitsj, heeft opgeroepen om op 26 april, de dag dat twintig jaar eerder een van de vier kernreactoren in Tsjernobyl in brand vloog en het zuidoosten van Wit-Rusland met radioactief materiaal werd besmet, opnieuw te demonstreren.

Is een pauze van een maand niet erg lang? Bochan: 'We moeten nu toch wachten tot iedereen weer uit de gevangenis is. Het belangrijkste is dat Milinkevitsj stand houdt en zich niet bang laat maken.'

Ook Stefanovitsj van Viasna vestigt zijn hoop op de oppositieleider. 'Hij heeft de sympathie van zowel linkse als liberale partijen. En hij is een kalme persoonlijkheid. Theatrale types hebben we hier genoeg.'