Terug naar kiezer in Tolokoen

Oekraïne ging gisteren voor het eerst sinds de Oranje Revolutie naar de stembus.

Onze correspondent keert terug naar een dorp dat toen als één man 'westers' stemde.

President of Ukraine Viktor Yushchenko speaKs as he opens an extraordinary meeting of the sacked cabinet in Kiev 12 January 2006. Yushchenko demanded Thursday that parliament rescind its vote taken earlier in the week to sack his pro-Western government. The president said that lawmakers who supported a vote of no confidence in Prime Minister Yury Yekhanurov's government on Tuesday did so "in order to form an unstable situation in Ukraine." AFP PHOTO/ SERGEI SUPINSKY AFP

Wat te kiezen? Het valt niet mee voor de oudjes van Tolokoen. Achter de gele gordijnen van het stemlokaal staat omaatje Katja al tien minuten met een vergrootglas boven kieslijsten met piepkleine lettertjes te bibberen. Oranje, regionalen, patriotten, conservatieven, lijst Litvin: wie zijn dit in godsnaam? 'Kunnen jullie het niet invullen?' roept ze. 'Jullie weten hoe ik erover denk.'

Nee, dat mag niet. Liefst 45 partijen hopen dit weekeind het Oekraïense parlement te halen. Zoveel programma's, zoveel gezichten: het duizelt de 225 kiezers van het dorpje.

Oekraïne kiest een nieuw parlement en daarom keren correspondent en fotograaf terug naar Tolokoen, een dorpje waar we anderhalf jaar geleden ook de stemming peilden. Toen ging het om het presidentschap, tussen de pro-westerse Viktor Joesjtsjenko en de pro-Russische Viktor Janoekovitsj.

Tolokoen is een dorp van vissers en houthakkers. Eens floreerde hier een viskolchoze, maar 'joden', zo stellen de Tolokoenezen, stalen begin jaren negentig de vissersboten en de machines en verkochten die aan 'kapitalisten' in Kiev. Nu resteren verlaten steigers en hologige fabrieksruïnes. In dit dorpje leven enkel oudjes: de jeugd verdient haar geld in Kiev.

Het verbaast niet dat Tolokoen gedurende de jaren negentig verbeten stemde op de communisten, die recht, orde en driedubbele pensioenen beloofden, alsmede wraak op kapitalisten én joden. Anderhalf jaar geleden waren we daarom verbaasd te merken dat dit bejaardendorp als één man op de pro-westerse bankier Joesjtsjenko stemde. 'Joesjtsjenko is een aardige, eerlijke vent', zei een van de 24 matrones die het kieslokaal bemanden. 'Ze hebben gif door zijn eten geroerd en nu ziet hij eruit als een monster. Zo zielig! We hopen dat het overgaat.'

Het ging niet over, maar de pokdalige Joesjtsjenko is nu president van Oekraïne. Zijn tegenstander Janoekovitsj, de kandidaat van het oude regime, won door omvangrijke stembusfraude, maar verloor door een volksopstand, de Oranje Revolutie. Tolokoen leverde zijn bijdrage: busjes bejaarde dorpelingen shuttelden tijdens de revolutie naar het Maidanplein in Kiev. Een prachtige tijd. 'Ik droeg iets bij aan de wereldgeschiedenis', zegt Mikola Semantsjoek (57), die de busjes regelde. In zijn stulpje hangt het diploma 'Held van Maidan', ondertekend door de president zelf. 'Ik beloof u de idealen van een democratische, eerlijke politieke cultuur trouw te blijven', lezen we.

Nu, anderhalf jaar later, dreigt voormalig stembusfraudeur Janoekovitsj via het parlement veel verloren terrein terug te winnen. Het Oranje kamp viel uiteen in ruziënde facties: ex-premier Timosjenko versus president Joesjtsjenko. En is er iets veranderd in Tolokoen? Niet echt, erkent burgemeester Jevgeni Smada. Het dorp zal opnieuw oranje stemmen, voorspelt hij. 'We veranderen niet zo snel van mening.'

Waarom? Oranje staat toch voor westers grootkapitaal? Activist Semantsjoek biedt één antwoord. Hij onthaalt ons op een feestdis en vertelt over zijn grandioze project: de wedergeboorte van de landbouw rond Tolokoen. Het enige dat ontbreekt is land: Semantsjoek wil in een naburig dorp twee hectares zwarte grond kopen. Het geld is er, maar in het hoofddorp liggen ze dwars. Daar zitten ze liever op de grond, om het later te verkopen aan rijkelui uit Kiev. 'Die willen hier buitenhuisjes bouwen. Beetje zuipen, beetje schieten.'

Semantsjoek is nu kanshebber voor het regionale parlement op de lijst van ex-premier Joelia Timosjenko, die hem vanaf een poster boven de eettafel mysterieus aankijkt. 'Mijn Joelitsjka gaat de schurken verslaan, en ik ga grond kopen', verwacht hij. Vroeger had hij zoiets nooit durven dromen. 'Toen wonnen de corrupten altijd. Maar dit is een nieuwe tijd. Als je wilt, kan je iets bereiken.'