Regeren in een schijnwereld

'Het hof van Haile' van Orkater gaat over de botsing tussen Noord en Zuid, zegt acteur Pierre Bokma.

Maar Ricky Koole noemt het een liefdesgeschiedenis.

Pierre Bokma en Ricky Koole in 'Het hof van Haile' van Orkater. Foto Ben van Duin Hof van Haile Orkater regie:Gijs de Lange tekst en idee:Geert Lageveen & Leopold Witte Spel:Pierre Bokma,Ricky Koole,Geert Lageveen,Leopold Witte,Arend Niks,Tatiana Koleva Duin, Ben van

Zo vergaat het alle tirannen. Gekweld en eenzaam staat Pierre Bokma op het podium. In Het hof van Haile, van muziektheatergroep Orkater, speelt hij de Ethiopische keizer Haile Selassie in zijn nadagen. Zijn uren zijn geteld, het volk rukt op, ze hebben zijn airconditioning al uitgeschakeld. Voortstuwend rammelende marimba's verbeelden de chaos in zijn hoofd. Bokma: 'Dit is geen politiek stuk, maar het zit wel tegen de cloaca, het open riool, van de politiek aan; het bloedbad kan elk moment losbarsten.'

Het hof van Haile is geschreven door Geert Lageveen en Leopold Witte, met muziek van Arend Niks. Actrice en zangeres Ricky Koole speelt dit keer de Noorse journaliste Oona die wordt ontboden op het paleis van Haile Selassie om de keizer te interviewen. Een unieke kans. Maar de keizer laat haar eindeloos wachten op de gang, wat leidt tot een lange, kafkaëske scène van een enkeling die tegen een muur van bureaucratie oploopt. Langzaam smelt het 'Noorse ijskastje' onder de raadselachtige Afrikaanse regels en omgangsvormen. Tot ze klaar is voor de keizer. Die blijkt echter bedoelingen met haar te hebben. Zij moet een zoon van hem baren, om de dynastie - en daarmee het keizerrijk - te redden.

Bokma: 'Dit gaat duidelijk over de botsing tussen Noord en Zuid. Oona komt hier met haar noordelijke vooringenomenheid en loopt zich vast in de Afrikaanse woestijn. Voor mij is de kern: wij Noorderlingen hebben ons gevoel voor mystiek verloren. In onze alles-moet-kunnen-leefstijl zijn traditie en cultuur stervende olifanten geworden.'

Koole: 'Niet alleen de journaliste, maar veel Noordelingen snakken ernaar om te ontdooien.'

Bokma: 'Vandaar die hang naar mystiek, die we uit armoede maar uit niet-westerse landen halen, zonder het werkelijk te begrijpen. Mystiek is een importproduct geworden, een oosterse roerbakreligie.'

Koole: 'Vanaf seconde één grijpt Oona mis. Ze krijgt een onbegrijpelijk ontvangstcomité, iedereen informeert steeds uitgebreid naar haar familie, naar haar neven met wie ze niets heeft. Ze geeft de verkeerde antwoorden en steekt op het verkeerde moment haar hand uit. Ik reageer als veel westerse toeristen: lacherig, van: 'Ah joh, doe niet zo gek.' Ik doe verontwaardigd als ik niet twee keer per dag kan douchen, in een land dat sterft van de dorst. Dan kom ik eindelijk bij de keizer die juist alles onder controle heeft. Hij weet dingen van mij en benoemt al mijn zwakke plekken. Natuurlijk val ik voor hem.'

Het echte hof van Haile Selassie werd begin jaren zeventig als een schandelijk anachronisme beschouwd: een weelderig sprookjeshof te midden van een volk dat omviel van de honger, of stierf in martelkamers. Iedereen zat op de val van Haile Selassie te wachten. Bokma: 'Wij westerlingen vallen nogal over de extravagantie van niet-westerse heersers, die schril contrasteert met de omringende ellende. Maar dat is heel westers gedacht: het is juist de functie van zo'n koning om oppermacht en grote rijkdom uit te stralen. De koning is het symbool van de natie. Als het goed gaat met de koning, gaat het goed met het land, ook al is dat in onze ogen slechts schijn. De keizer is de spijker waaraan het hele systeem hangt. Je kunt niet zomaar die spijker uit de muur trekken.'

Bokma ziet zijn keizer niet als een tiran: 'Er wordt gemarteld en gehongerd, maar het is de vraag of de keizer hieraan schuld draagt. Overigens is dit geen historisch stuk over Haile Selassie. Ik speel een fictieve keizer, een compilatie van allerlei dictators. De keizer leeft in een zeepbel. Als hij buiten komt, wordt een schijnwereld à la The Truman Show voor hem opgericht, met nepmarkten vol nepfruit, zoals die voor de Roemeense dictator Ceaucescu werden neergezet. De keizer weet niet wat er speelt, en kan er geen verandering in aanbrengen.'

Koole: 'Die schijnwereld lijkt heel exotisch, maar dat gebeurt natuurlijk overal. Als koningin Beatrix ergens heengaat, wordt de route die ze gaat lopen ook keurig schoongeveegd, met langs de kant glimlachende onderdanen in hun zondagse pak.'

Bokma: 'De keizer haalt Oona binnen om met een fusie van Noord en Zuid zijn keizerrijk te redden. Op dezelfde manier haalt Afrika het Westen binnen om te helpen, maar die bemoeienis leidt alleen maar tot de vernietiging van Afrika. Met Haile Selassie is een tiran verdwenen, dat is ongetwijfeld goed, maar ook een dynastie van duizenden jaren, dat is jammer.'

Koole: 'Dit zijn de achterliggende gedachtes, maar op het toneel zie je vooral de liefdesgeschiedenis tussen twee eenzame mensen. Oona en Haile zíén elkaar. Ze zien elkaar voor wat ze zijn. En voor het eerst in hun leven is er iemand die werkelijk geïnteresseerd naar ze kijkt. Oona komt uit een wereld waarin mensen vooral naar zichzelf kijken. Haile zit in een wereld waar iedereen naar hem kijkt, maar niemand hem ziet.'

Bokma: 'Er is een moment dat ze in elkaar opgaan. Maar helaas beschaamt de keizer dat door het behoud van de macht boven de liefde te stellen. Uiteindelijk bekleedt Oona in zijn ogen gewoon een van de taken binnen de hofhouding: de broedmachine die moet baren. En als zij daarmee klaar is, kan ze sterven.'

Première 30 maart Toneelschuur Haarlem. Tournee t/m 13 juni. Inl. 020-606 06 00 of www. orkater .nl