'Mijn Joelitsjka gaat de schurken verslaan'

Het Oekraïense dorp Tolokoen stemde anderhalf jaar geleden als één man op Viktor Joesjtsjenko. De Oranje Revolutie heeft haar glans verloren, zo vinden veel actievoerders van toen. Maar in Tolokoen ziet men dat niet zo.

Wat te kiezen? Het valt niet mee voor de oudjes van Tolokoen. Achter de knalgele gordijnen van het stemlokaal staat omaatje Katja al tien minuten met een vergrootglas boven kieslijsten met piepkleine lettertjes te bibberen. Oranje, regionalen, patriotten, conservatieven, lijst Litvin: wie zijn dit in godsnaam? 'Kunnen jullie het niet invullen?', roept ze. 'Jullie weten hoe ik erover denk.'

Nee, dat mag niet. Liefst 45 partijen hopen dit weekeind het Oekraïense parlement te halen. Zoveel programma's, zoveel gezichten: het duizelt de 225 kiezers van het dorpje Tolokoen. In wanhoop heeft men niet alleen de muren, maar zelfs het plafond van het stemlokaal met partijprogramma's volgeplakt.

Oekraïne kiest een nieuw parlement en daarom keren wij terug naar Tolokoen, een dorpje aan de Dnjepr waar we anderhalf jaar geleden ook de stemming peilden. Toen ging het om het presidentschap, tussen de pro-westerse Viktor Joesjtsjenko en de pro-Russische Viktor Janoekovitsj.

Tolokoen is een dorp van vissers en houthakkers, half van baksteen, half van drijfhout, met druipende visnetten in de achtertuinen. Eens floreerde hier een viskolchoze, maar 'joden', zo stellen de Tolokoenezen, stalen begin jaren negentig de visserboten en de machines en verkochten die aan 'kapitalisten' in Kiev.

Nu resteren verlaten steigers en hologige fabrieksruïnes. In dit dorpje leven alleen oudjes: de jeugd verdient zijn geld in het grote Kiev.

Het is niet verbazend dat Tolokoen gedurende de jaren negentig verbeten stemde op de communisten, die recht, orde en driedubbele pensioenen beloofden, alsmede wraak op kapitalisten én joden. Anderhalf jaar geleden waren we daarom verbaasd te merken dat dit bejaardendorp als één man op de pro-westerse bankier Viktor Joesjtsjenko stemde. 'Joesjtsjenko is een aardige, eerlijke vent', zei een van de vierentwintig matrones die het kieslokaal bemanden. 'Ze hebben gif door zijn eten geroerd en nu ziet hij eruit als een monster. Zo zielig! We hopen dat het overgaat.'

Het ging niet over, maar de pokdalige Joesjtsjenko is nu president van Oekraïne. Zijn tegenstander Janoekovitsj, de kandidaat van het oude regime, won door massale stembusfraude, maar verloor door een volksopstand de Oranje Revolutie. Tolokoen leverde zijn bijdrage: busjes bejaarde dorpelingen shuttelden tijdens de revolutie naar het Maidanplein in Kiev. Een prachtige tijd.

'Ik droeg iets bij aan de wereldgeschiedenis', zegt Mikola Semantsjoek, die de busjes regelde. In zijn stulpje hangt het diploma 'Held van Maidan', ondertekend door de president zelf. 'Ik beloof u de idealen van een democratische, eerlijke politieke cultuur trouw te blijven', lezen we.

Nu, anderhalf jaar later, dreigt voormalig stembusfraudeur Viktor Janoekovitsj via het parlement veel verloren terrein terug te winnen. Het Oranje kamp viel uiteen in ruziënde facties: ex-premier Joelia Timosjenko versus president Joesjtsjenko. En is er na die anderhalf jaar iets veranderd in Tolokoen?

Niet echt, erkent burgemeester Jevgeni Smada, die met lakschoenen in de modder de kiezers begroet. 'Maar ik voel me een vrij man. Een vreselijk vrij man.' Anderhalf jaar geleden had Smada een probleem: zijn bazen eisten een zege voor Janoekovitsj in zijn dorp. 'Hoewel, ze zeiden meer van: we adviseren dat indringend, voor uw loopbaan en voor uw dorp.' Toch gaf de burgemeester de 'eerlijke uitslag' door: tachtig procent Joesjtsjenko. Zijn dorp zal opnieuw oranje stemmen, voorspelt Smada. 'Wij veranderen niet zo snel van mening.'

Waarom eigenlijk? Oranje staat toch voor westers grootkapitaal? Activist Mikola Semantsjoek (57) biedt één antwoord. Hij onthaalt ons op een feestdis: zelfgestookte wodka, aardappelpuree, eieren met uien, gebakken vis, worst. De akkers rond zijn dorpje Dmitovka, dertig zielen rijk, zijn overgroeid met naaldbossen die wemelen van de wolven: deze winter vraten ze nog twee dorpshonden op.

Mikola is een fontein van energie: hij klom op van landarbeider tot combinebestuurder en jachtopziener, joeg patrijzen uit de bossen voor communistische partijbonzen. Nu heeft hij een grandioos project voor ogen: de wedergeboorte van de landbouw rond Tolokoen. Met zijn zonen wil hij een grote boerderij opzetten, op zijn erf staat alles gereed: twee eigenhandig gebouwde tractors, een truck die hij indertijd kocht van Sovjettroepen uit Oost-Duitsland, een roestige combine uit Polen, een vorkheftruck, een takelwagen, een zaagmachine.

Het enige dat ontbreekt is land: Mikola wil in een naburig dorp twee hectaren zwarte grond kopen. Het geld is er, maar in het hoofddorp liggen ze dwars. Daar zitten ze liever op de grond, om het later te verkopen aan rijkelui uit Kiev. 'Die willen hier buitenhuisjes bouwen. Beetje zuipen, beetje schieten.'

Mikola is nu kanshebber voor het regionale parlement op de lijst van ex-premier Joelia Timosjenko, die hem vanaf een poster boven de eettafel mysterieus aankijkt. 'Mijn Joelitsjka gaat de schurken verslaan, en ik ga grond kopen', verwacht Mikola.

Vroeger had hij zoiets nooit durven dromen. 'Toen wonnen de corrupten altijd. Maar dit is een nieuwe tijd. Als je wilt, kan je iets bereiken.'