Joop Admiraal wilde in het harnas sterven

Joop Admiraal, die zaterdag overleed, kon veel meer dan ontroerend broos zijn.

De rol van zijn leven speelde hij in 'U bent mijn moeder', als zichzelf én als zijn moeder.

In 'Sonic Boom' (2003) Foto Leo van Velzen Amsterdam, 11/04/03. Voorstelling 'sonnic boom' van wim vandenkeybus bij toneelgroep amsterdam, met o.a. Kitty courbois ,joop admiraal en titus muizelaar. foto leo van velzen/nrc.hb. Velzen, Leo van

Een bedachtzame engel, zo omschreef journaliste Maartje Somers ooit de acteur Joop Admiraal, die zaterdagochtend in zijn woonplaats Amsterdam op 68-jarige leeftijd overleed aan een hartstilstand. De in toneelkringen zeer geliefde acteur, die vooral herinnerd zal worden door zijn magistrale solo U bent mijn moeder (1982), had een tenger lichaam en langzame, zorgvuldige gebaren, met iets aarzelends erin. Een bróze, bedachtzame engel had ze ervan kunnen maken, want Admiraal oogde alsof hij ieder moment kon wegvliegen.

Joop Admiraal (doopnaam Jacob) werd op 26 september 1937 in Ophemert geboren en groeide op in Buren in de Betuwe. Hij debuteerde in 1959 bij de Nederlandse Comedie in Engel kijkt terug. Met zijn blonde lokken, zachte ogen en vrouwelijke mond was hij geknipt voor de rol van sensitieve jongeling. In 1960 vertrok hij met zijn toenmalige geliefde, acteur en zanger Ramses Shaffy, naar Rome om daar carrière te maken. Ze kwamen niet verder dan wat modeshows en een reclame voor Knorr-soep, toch bleven ze bijna een jaar in Rome.

In de jaren zestig speelde Admiraal modern toneel bij Centrum en Studio, maar zijn gloriejaren braken aan toen hij in 1971 toetrad tot het Werkteater. Admiraals grote moment kwam in 1981 met de autobiografische solo U bent mijn moeder. Hij speelde hierin zowel zichzelf als zijn demente moeder, in een ontroerende dialoog met elkaar. De dubbelrol werd bekroond met de Louis d'Or en, na uitzending op de Duitse televisie, de Adolf Grimmeprijs. Het toneelstuk werd in 1984 verfilmd door Jan Ritsema.

Omdat Admiraal zijn moeder in het toneelstuk zo liefdevol bezag, werden de harde woorden erin over het hoofd gezien. Admiraal had een pleidooi voor euthanasie willen maken - hij zegt dat zijn moeder beter dood kon zijn - maar iedereen zag het als een mooi stuk over dementie.

In 1987 trad Admiraal toe tot het nieuwe gezelschap Toneelgroep Amsterdam van Gerardjan Rijnders. Zijn fragiele uiterlijk bond hem niet aan één type rol. Hij had een hoge, kraakheldere, krachtige stem die hij ook kon inzetten voor sterke, valse of ronduit slechte mannen. Soms vroeg hij om kussens onder zijn kostuum, om steviger te ogen. Ook zonder kussens waren zijn rollen altijd krachtig en waarachtig. Vrouwenrollen is hij ook zijn leven lang blijven spelen. Dankzij zijn feminiene uitstraling hoefde hij niet terug te vallen op kokette maniertjes.

Sinds hij in 1999 met pensioen ging, zocht hij vaak de rol van libero. Hij hoefde op het toneel steeds minder te doen, en steeds meer te zijn. Alleen louter zijn aanwezigheid kon een voorstelling optillen of juist relativeren. 'Je verandert weinig als je ouder wordt', zei Admiraal twee jaar geleden in deze krant. 'Je ogen tranen als het waait, dat is vervelend. Maar verder blijf je altijd dezelfde. Op je twintigste heb je geen zin om af te takelen en dood te gaan. Op je zeventigste heb je daar nog steeds geen zin in.' Collega Olga Zuiderhoek: 'Als hij de dood die hij nu is gestorven, had kunnen aankruisen in een euthanasiefolder, had hij dat zeker gedaan. Hij wilde altijd in het harnas sterven. Maar vrijdagavond was hij dat zeker nog niet van plan.'