Joe McPhee, aandoenlijk, poëtisch jazzmusicus

Nooit bedorven door enig succes. Dat mag je wel zeggen over Joe McPhee die zondagmiddag voor de tweede keer in het BIMhuis speelde. Zijn debuut op dat podium maakte hij in 1976 samen met John Snyder die speelde op een ARP 2600, een enorme, niet te tillen synthesizer die bij de geringste elektrische storing geheel spontaan van stemming veranderde. Het resultaat was uiterst vreemde muziek, niet alleen volgens de legendarische Charles Mingus die zich in het publiek bevond, maar ook McPhee zelf, aldus het BIMhuis herdenkingsboek uit '99.

Verbaasd over de dingen die hijzelf creëert, lijkt McPhee nog steeds, al heeft hij stapels onvindbare platen gemaakt en is hij inmiddels 66. Zo verkent hij met bijna kinderlijke verrukking de 'bijgeluiden' van zijn instrumenten; de ritmiek van de kleppen van zijn saxofoon, het 'zuchten' van zijn mini-cornet. Meestal als aanloop naar 'echte' muziek waarbij hij beginnend bij de roemruchte Albert Ayler (1936-'70) ver terug gaat in de tijd. Naar Thelonious Monk en My Funny Valentine maar ook het Adagio per Archi ed Organo van Tomaso Albinoni (1671-1751).

Het hoogtepunt van het concert ligt ongeveer halverwege, als McPhee twee klassiekers aan elkaar last; het door Billie Holiday geschreven God Bless the Child uit '41 en Lonely Woman van twintig jaar later op naam van saxofonist Ornette Coleman. Dat McPhee in dit laatste stuk ook letterlijk zingt door zijn saxofoon is een techniek die hij heeft afgekeken, bekent hij later, van collega Dewey Redman, destijds Colemans tweede stem.

Ondanks het lenen van technieken en repertoire blijft Joe McPhee een muzikant met een eigen stem, heel persoonlijk en aandoenlijk poëtisch. Zijn publiek is in dertig jaar nauwelijks gegroeid, maar één verschil met destijds was er wel; de eerste rij was gevuld met filmende en fotograferende heren. Zodat iedereen later kan zien, dit was die bijzondere muzikant, die elke dag opnieuw begon alsof de jazzmuziek net was uitgevonden.

Concert: Joe McPhee Trio X. 26/3 BIMhuis, Amsterdam