Hollandse Verlichting

'De Nederlanders hebben veel te weinig aandacht en waardering voor hun eigen muziekhistorie in de achttiende eeuw. Nederland had een rijk en kosmopolitisch muziekleven dat ook veel buitenlandse componisten en musici aantrok. In Den Haag was er een hoforkest met de componist Christiaan Ernst Graaf als dirigent en de componist Friedrich Schwindl als concertmeester. De negenjarige Mozart, in 1765, en de twaalfjarige Beethoven, in 1783, concerteerden er. In Den Haag en Amsterdam waren allerlei muziekuitgeverijen, zoals Hummel en Roger, die werk van Corelli uitgaf. De vier jaargetijden van Vivaldi werd in Amsterdam gepubliceerd. Graaf Unico Wilhelm van Wassenaer componeerde muziek die eeuwenlang werd aangezien voor werk van Pergolesi. En muziek van Joseph Schmitt ging lange tijd door voor composities van Haydn.'

Simon Murphy met een partituur van Joseph Schmitt-muziek in Felix Meritis Foto Jørgen Krielen ©J¿rgen Krielen/Amsterdam 24-03-2006/Simon Murphy Krielen, Jørgen

De Australische altviolist en dirigent Simon Murphy (32), opgeleid in Utrecht en Den Haag, geeft met zijn New Dutch Academy in de concertzaal van Felix Meritis aan de Amsterdamse Keizersgracht drie concerten met Nederlandse muziek uit de tweede helft van de 18de eeuw. Er klinkt, soms weer voor het eerst, deels herontdekte muziek van componisten als Schmitt, Graaf, Lustig, Focking, Lustig, Zappa, Schwindl, Van Wassenaer, Locatelli en De Fesch. Van Mozart klinkt het Concert voor fluit en orkest in G, geschreven voor de Leidenaar Ferdinand Dejean. Murphy richtte zijn internationale New Dutch Academy op in 2002 en had daarmee al veel succes op festivals. De eerste cd kreeg een Edison. Opnamen van de concerten, waarvan het eerste vrijdag werd gegeven, worden vanaf 2 april uitgezonden op de klassieke zender Radio 4, met documentaires over het 'bruisende karakter van het verlichte Nederlandse muziekleven in de 18de eeuw.'

'Mijn droom als jongen was al naar Europa te komen, op authentieke instrumenten te spelen en me te verdiepen in de muziekhistorie. De Nederlandse muziek was bij uitstek internationaal van karakter, in navolging van de handelstraditie. Amsterdam, waar het muziekleven zich lang afspeelde in salons, kreeg in Felix Meritis de eerste concertzaal. In die ambiance, in die akoestiek, deze muziek uit de tweede helft van de 18de eeuw spelen is een total experience.

'Ik had altijd al belangstelling voor de basis, de context. Mozart is geweldig, maar ik interesseer me vooral voor de musici die hem hebben geïnspireerd. Dat waren bijvoorbeeld de Mannheimers, de componisten en musici die de grondleggers waren van een westers cultuurfenomeen als de symfonie. In het Amsterdams Historisch Museum zag ik het schilderij van het eerste concert in Felix Meritis op 31 oktober 1788 met Joseph Schmitt. Felix Meritis was een cultuurcentrum met allerlei zalen, voor muziek, literatuur, schilderen en tekenonderwijs. Schmitt leidde de muziekafdeling en het orkest van Felix Meritis. Lang vóór Beethoven schreef hij al een 'pastorale' symfonie.

'Felix Meritis is het symbool voor de Verlichting in Nederland, het is de glorie van de ontdekking van contemplatie, inspiratie, van het delen van kunstgenot en het je zelf als cultureel geïnteresseerd burger erin bekwamen. Het is een prachtig voorbeeld van het multidisciplinaire denken in de eeuw van de Verlichting, waarbij alles samenging en de vonken onderling oversprongen.

'De zogenaamde restauratie van dit gebouw is een belediging van de geschiedenis van Nederland. Alles is hier kaal. De concertzaal, die in het Concertgebouw werd gekopieerd als de Kleine Zaal, heeft een ontzettend lelijk lichtplafond. Hoe kan dat? Ik snap het niet. Felix Meritis moet in ere worden hersteld als een pronkstuk van de Nederlandse verlichte cultuur.'

New Dutch Academy. Concerten: 28/3, 2/4 20 uur Felix Meritis, Keizersgracht 324, Amsterdam. Res (020) 6231311; 1/4 Oud-Katholieke Kerk, Juffrouw Idastraat 7, Den Haag. Res tickets@newdutchacademy.nl. Radio 4: 2, 10, 17/4 20 uur NPS. Inl.: www.nps.nl/amsterdam. Cd's NDA: Pentatone Classics www.pentatonemusic.com