Hoeveel moet dat kosten, die stad?

Een kwestie van tijd voordat het beheer van steden in particuliere handen komt, zegt de projectontwikkelaar. 'Het is onze stad, blijf er vanaf', zeggen de wethouders in de VPRO documentaire 'Te Koop: Nederland'.

Gemeente Teylingen in 'bezit' van projectontwikkelaar TCN. Vlnr burgemeester Staatsen, TCN-directeur Rudy Stroink, twee wethouders en advocate voor TCN Anne-Marie Klijn. Foto VPRO VPRO

Is een stad te koop? En wat kost dat dan? Projectontwikkelaar Rudy Stroink van TCN property projects wil best het openbare domein kopen, liefst met de ambtenaren daarbij, legt hij vanavond uit in een uitzending van de VPRO-serie De Toekomst met de titel 'Te Koop: Nederland'.

Iedereen heeft er baat bij, redeneert hij: het beheer wordt efficiënter, de gemeente kan zich op het besturen richten en krijgt een zak geld waarmee ze bijvoorbeeld de sociale voorzieningen kan verbeteren, en de 'eigenaar' haalt er rendement uit. En wat blijkt, gaandeweg de uitzending: Gouda zou 5 miljard euro kosten, Warmond 1,1 miljard. 'En als het goed gaat', zegt Stroink desgevraagd, 'dan gaan we met Warmond naar de beurs. En kan iedere Warmonder een aandeel in zijn eigen stad kopen. Wordt hij letterlijk 'stakeholder'.'

Idioot idee, of toch niet zo ver bezijden de werkelijkheid?

Regisseur Kees Brouwer had gelezen over een verkommerd stadje in Californië in de Verenigde Staten dat door een Nederlandse bollenboer was opgekocht. Zou dat ook in Nederland kunnen, vroeg hij zich af? Veel (gemeentelijke) diensten zijn immers al geprivatiseerd, juist vanuit de overtuiging dat de markt efficiënter werkt. Die kent immers stimulansen (geld verdienen) én sancties, de overheid kent geen van beide. Die heeft in de loop van het afgelopen decennium in rap tempo steeds meer diensten en de infrastructuur al uitbesteed: de kabel, de telefoon, de elektriciteit, een deel van de politietaken. In een voorbeeldige uitzending, kalm en zonder vooringenomenheid, onderzoekt hij nu hoe dat in zijn werk zou gaan en onder welke voorwaarden.

Al eerder heeft TCN een voorzet gegeven in deze richting: met Den Haag heeft het bedrijf vorig jaar een contract gesloten voor de inrichting en het beheer van de wijk rond Europol en het Internationale Gerechtshof (zie NRC 9 september 2004), met als thema 'vrede en veiligheid'. Het bedrijf is ook eigenaar en beheerder van het Mediapark in Hilversum. Stroink staat dan ook bekend als een ontwikkelaar die onconventioneel denkt en investeert in projecten voor de lange termijn.

Maar een hele STAD aan een bedrijf verkopen? De burgemeester van Aalsmeer wil er niets van weten, die van Schiermonnikoog evenmin. Zandvoort is bereid erover na te denken, hoewel de burgemeester zijn scepsis en argwaan duidelijk laat blijken.

Met Gouda komt het al tot een fictief contract voor de overname voor een bedrag van vijf miljard euro, al verzetten de wethouders zich: 'Het is óns Gouda, blijf er vanaf!' De nieuwe gemeente Teylingen is niet alleen bereid Warmond voor 1,1 miljard euro te verkopen, maar legt het idee voor het oog van de camera ook voor aan burgers op een inspraakavond. Een van de aanwezigen: 'Ik snap het niet en ik wil het niet snappen!'

Het is een kwestie van tijd, zegt Stroink. 'Er is op dit moment een heftig debat gaande over wie wat regelt en wie het 't beste kan, de overheid of de markt. Er is een proces van 'Verelendung' aan de gang, want het besturen én beheren van een stad is te complex geworden voor om centraal te kunnen sturen.' Het duurt tien tot vijftien jaar voordat men beseft dat dit niet eng is, denkt hij. 'Zelf wil ik over vijf jaar de politiek in als aanvoerder van een politieke partij met dit op zijn agenda.'

Gaandeweg raakte regisseur Brouwer ervan overtuigd dat het idee het overwegen waard is. 'De bezwaren die we hoorden waren bijna allemaal emotioneel van aard. Op veel kleine deelgebieden is dit allang aan de gang. Zou dit niet iets zijn voor Delfzijl? Laten ze proberen daar wat van te maken.'

De Toekomst: Te Koop: Nederland, VPRO,19.50-20.25u, Ned. 3.