Gekke-bekkenles

Kinderen moeten weten dat ze met slecht voedsel hun lijven verzieken.

Door gekke bekken te trekken op smaakles leren ze over voeding.

Gedachteloos een hap voedsel in zijn mond stoppen, dat kan iedereen. Een handvol chips naar binnen werken lukt ook wel. Maar proeven, echt proeven, is een hele kunst.

Chef-kok Henk Snijders geeft proefles aan groep 7/8 van de Statenschool in Dordrecht. Midden in de klas heeft hij net zijn smetteloze koksvest dichtgeknoopt. Hij komt de tongen activeren, zegt hij. Hij leert de kinderen hoe de tong in elkaar steekt. Hij laat ze ontdekken wat een wonderbaarlijk fijnzinnig instrument dat is: die verwaarloosde rode lap in hun mond.

Snijders is chef-kok van restaurant De Hoff'nar in Dordrecht. Hij is lid van Euro-Toques, een Europese organisatie van koks die groot belang hechten aan natuurlijke, gezonde voeding, ambachtelijke bereidingswijzen en behoud van culinair erfgoed. Al ruim elf jaar verzorgt de organisatie smaaklessen op basisscholen. Met steun van het ministerie van Landbouw wordt het aantal lessen vanaf volgend schooljaar drastisch uitgebreid: van 150 tot uiteindelijk 3.000.

Voor elke leerling staan vijf plastic bekers. Vijf keer mogen ze nippen van een vloeistof, helder als water, op het oog niet te onderscheiden. Proef het verschil.

De chef-kok schenkt de bodems vol van alle eerste bekers. Welke smaak proef je? 'Suiker', zegt Annemarie. 'Zoet', zegt Mona. 'Heerlijk', zegt Seher. Dat is een makkie.

De vervolgvraag is lastiger: met welk deel van je tong proef je het zoet? 'Met de achterkant', roept de een. 'Met de voorkant', zegt een ander. 'Met de zijkant', weet een derde zeker. Met de punt van je tong luidt het juiste antwoord. Voor veel leerlingen is de tong onontdekt gebied.

Waar de meeste kinderen het over eens zijn, is dat suikerwater lekker smaakt. Beter dan het zoutmengsel (drankje 2). 'Is dit zeewater, of zo?' Zout proef je achterop je tong.

Veel beter dan het citroenwater (drankje 3). 'Het smaakt naar yoghurt.' Zuur proef je met de zijkant van je tong.

Uitgesproken 'goor' vinden de kinderen het water met bitter lemon (drankje 4). 'Gatverdamme.' 'Ik lust geen witlofsap.' Ze trekken de meest smerige gezichten. Bitter proef je helemaal achteraan je tong.

Na het water met tabasco (drankje 5) spoelen ze massaal hun mond. 'We worden vergiftigd', zegt er een dramatisch. Peper prikkelt je hele tong.

Snijders weet wel waarom zoet bij kinderen én volwassenen het hoogst in aanzien staat. Zoet is de smaak die iedereen als baby het allereerst geproefd heeft. Het zoet van moedermelk. Daarom doen voedselfabrikanten en fastfoodbedrijven zoveel suiker bij hun producten. Zo komen veel kinderen aan hun overgewicht.

In groep 7/8 van de Statenschool is het na die uitleg van de chef-kok even stil. Leerlingen kijken discreet om zich heen. In stilte registreren ze de kinderen die te zwaar zijn. Vijf, zes, zeven? Op een groep van 21.

Nederlandse artsen constateren al zwaarlijvigheid bij kleuters. 'Kinderen zijn hun lijfjes aan het verzieken', zegt Bram Loman van koksorganisatie Euro-Toques. 'Dat moeten ze weten. Ze moeten op school goede voorlichting krijgen. Wat heb je aan een goede opleiding als je lichaam straks een wrak is.'

Gezond eten en lekker eten gaan samen. Dat wil Henk Snijders de kinderen laten ontdekken met zijn smaakles. Hij laat ze het verschil proeven tussen de boterzachte koetjesreep die voor het grootste deel bestaat uit afvalvetten, en echte chocolade. Handmatig maakt hij echte mayonaise: van eierdooiers, azijn, mosterd en olie. Hij laat ze vergelijken met de mayonaise uit een potje. Dat de meeste leerlingen de zoete nepmayonaise toch lekkerder vinden dan de zure echte, kan hem niets schelen. Als ze maar openstaan voor smaken. Dan komen ze er uiteindelijk wel achter dat natuurzuiver en vers toch het lekkerst is.

Geen toegevoegde geur- en smaakstoffen, geen industriële producten. Die keus gaat lijnrecht in tegen de tijdgeest van snel en voorgekookt. Maar chef-kok Snijders ziet ook een tegenbeweging. Van mensen die graag uit eten gaan en hoge eisen aan voedsel stellen. In zijn restaurant proeven ze 'vergeten' groenten als oerbietjes en pastinaken. Ze vinden die geweldig smaken. Een volgende keer bereiden ze die zelf.

De Universiteit van Wageningen heeft samen met het Voedingscentrum Nederland en de Hogere Agrarische School een lespakket ontwikkeld in opdracht van het ministerie van Landbouw. Niet alleen voor bovenbouw, ook voor onderbouw en middenbouw. Het grote ideaal van Bram Loman van Euro-Toques is dat voedingsles vast onderdeel van het lesrooster wordt. Naast taal, rekenen en gymmen. Proeven, het lekkerste vak.

Informatie over proeflessen en aanvragen voor lessen: Euro-Toques Nederland, tel. 071-301 32 07, www.euro/toques.nl. Vragen van kinderen over voedsel beantwoordt professor Papilletje op www.papilletje.nl.