Chaos, maar democratie

Het is een verwarrend beeld. In de ene voormalige Sovjetrepubliek, nog steeds een dictatuur, legt de president na een verkiezingsklucht de oppositie hardhandig het zwijgen op uit vrees voor demonstraties tegen zijn regime. En in de andere ex-Sovjetstaat, tegenwoordig een democratie in wording, lijken veel kiezers de voorkeur te geven aan een stembusfraudeur die ooit voorbestemd was opvolger te worden van de dictator van dat land. Het kan dus verkeren. Democratische processen hoeven niet automatisch op de gunst van de kiezer te rekenen. Die ziet chaos - zeker in een politieke overgangsfase - en hunkert misschien naar de tijd dat het leven weliswaar minder vrij was, maar wel overzichtelijker.

In Oekraïne, waar gisteren verkiezingen voor het parlement zijn gehouden, hoeft de (geprognosticeerde) winst van de oudgediende en pro-Russische Viktor Janoekovitsj niet te verbazen. Hij heeft zonder meer geprofiteerd van het feit dat de gangmakers van de Oranje Revolutie elkaar de afgelopen maanden de tent uitvochten. De ruzies tussen de Oekraïense president, Viktor Joesjtsjenko, en diens premier, Joelia Timosjenko, leidden in september vorig jaar tot het ontslag van de minister-president. Zij lijkt nu, met een verwacht resultaat van ruim 22 procent, haar mede-revolutionair te gaan aftroeven. Joesjtsjenko zou volgens exit-polls uitkomen op circa vijftien procent. In dit dramatisch lage percentage zit veel electoraal ongenoegen over beloftes die niet zijn waargemaakt. Winnaar in de stembus zou, met meer dan een kwart van de stemmen, Janoekovitsj zijn, wiens wraak zoet is na de verloren slag van de volksopstand. Zijn stempercentage oogt reëel. Janoekovitsj' machtsbasis ligt in de oostelijke steenkoolgebieden, die traditioneel massaal pro-Russisch zijn. Hierin is sinds de Oranje Revolutie geen verandering gekomen. Men ruikt er zijn kans nu de tegenpartij in een orgie van conflicten uiteen is gevallen.

Politieke verwarring en splijtende ruzies horen bij democratie. President Joesjtsjenko heeft veel fouten gemaakt, maar het is hem nauwelijks aan te rekenen dat hij er in anderhalf jaar niet in is geslaagd van Oekraïne de democratische heilstaat te maken die het electoraat van hem verwachtte. Het land verkeert in een overgangsfase. Politieke stabiliteit zal er pas zijn als de nieuwe constitutionele structuur zijn waarde heeft bewezen. In die zin waren dit belangrijke verkiezingen. Oekraïne verandert van een presidentiële in een parlementaire democratie met evenredige vertegenwoordiging. Dat is een ingrijpend, tijdrovend en soms verwarrend proces.

Er is van alles op aan te merken, en toch is het oneindig veel beter dan de repressieve overzichtelijkheid van Wit-Rusland. President-potentaat Aleksandr Loekasjenko liet dit weekeinde à la Stalin honderden oppositieleden oppakken na demonstraties tegen de uitkomst van de verkiezingen. Het zijn de stuiptrekkingen van een verderfelijk bewind, dat zich taai weet te handhaven. De schijn-ordening van Loekasjenko is echter eindig. In Oekraïne mogen kiezers mopperen over de vermeende abnormaliteit van hun land, zoals een kioskhouder uit Kiev zaterdag in deze krant deed. Alles draait tegenwoordig om politiek, klaagde hij. In Wit-Rusland kunnen ze daar alleen nog maar van dromen - helaas.